Dữ liệu cá nhân bị phân loại, rao bán tràn lan trên mạng

Mua bán dữ liệu cá nhân: Công khai trên mạng, kín kẽ ngoài đời

Dù pháp luật không cho phép mua bán dữ liệu cá nhân, hoạt động này vẫn diễn ra công khai trên nhiều nền tảng mạng xã hội. Chỉ với vài thao tác tìm kiếm, phóng viên Báo Lao Động dễ dàng tiếp cận hàng loạt hội nhóm chuyên rao bán dữ liệu khách hàng trên không gian mạng.

Trong các nhóm này, nhiều tài khoản ẩn danh chào bán tệp dữ liệu chứa số điện thoại, địa chỉ, nghề nghiệp, khả năng tài chính, nhu cầu mua nhà, mua xe, vay vốn... Thậm chí, dữ liệu còn được phân loại theo độ tuổi, thu nhập, khu vực sinh sống và nhu cầu tiêu dùng.

Trong vai chủ một phòng khám tư nhân chuyên điều trị các bệnh lý xương khớp đang có nhu cầu tìm kiếm khách hàng để tiếp thị dịch vụ, phóng viên Báo Lao Động đã liên hệ với nhiều đầu mối chuyên rao bán dữ liệu cá nhân trên mạng xã hội.

Một tài khoản Facebook ẩn danh có tên “Shaco829” tự giới thiệu là đơn vị cung cấp dữ liệu người cao tuổi cho phóng viên. Theo người này, các tệp khách hàng đã được phân loại sẵn theo độ tuổi, nhu cầu và lĩnh vực quan tâm.

Đối với nhóm khách hàng trung niên, cao tuổi có nhu cầu chăm sóc sức khỏe, đặc biệt liên quan đến các bệnh lý xương khớp, nguồn dữ liệu luôn sẵn có để phục vụ hoạt động tiếp thị sản phẩm và dịch vụ.

Mức giá được chào bán dao động từ 400 - 800 đồng cho mỗi dữ liệu cá nhân, tùy thuộc vào thời điểm cập nhật. Người bán khẳng định có thể cung cấp danh sách khách hàng từ 45 tuổi trở lên, trong đó tập trung nhiều ở nhóm tuổi từ 65 - 70 theo đúng yêu cầu của người mua.

Quá trình trao đổi cho thấy sự thận trọng cao độ của người bán. Với khách hàng mới, việc gặp mặt trực tiếp gần như không được người bán chấp nhận.

Theo người này, chỉ sau nhiều lần giao dịch và tạo được sự tin tưởng, hai bên mới có thể trao đổi trực tiếp nhằm hạn chế nguy cơ bị cơ quan chức năng phát hiện.

“Mình bán dữ liệu là vi phạm pháp luật. Bây giờ Công an thường xuyên hóa trang, thâm nhập để phát hiện các giao dịch kiểu này nên muốn gặp trực tiếp khách để chốt đơn cũng không dám. Ngay việc ngồi ở nơi công cộng trao đổi về mua bán dữ liệu đã là rất mạo hiểm rồi. Cứ giao dịch với nhau vài lần, có sự tin tưởng thì gặp mặt trực tiếp sau cũng được”, người bán nói và từ chối gặp mặt vì lo ngại bị cơ quan chức năng phát hiện.

Khi phóng viên bày tỏ nghi ngờ về chất lượng dữ liệu, tài khoản này lập tức gửi hàng loạt hình ảnh được cho là các giao dịch đã hoàn tất trước đó, đồng thời chào bán gói 1.000 số điện thoại kèm thông tin khách hàng với giá 500.000 đồng.

Người bán cũng thừa nhận chất lượng dữ liệu không hoàn toàn đồng đều và không có chuyện mọi thông tin đều chính xác tuyệt đối. Theo cách lý giải của người này, để đánh giá hiệu quả thực sự của một tệp dữ liệu, người mua cần liên hệ với toàn bộ danh sách thay vì chỉ kiểm tra một số trường hợp ngẫu nhiên để đạt kết quả tối ưu.

Tiếp tục quá trình ghi nhận, phóng viên nhận thấy một điểm chung ở những đầu mối mua bán dữ liệu cá nhân là sự cảnh giác cao độ. Các giao dịch gần như không diễn ra trực tiếp. Người sở hữu những tệp dữ liệu khách hàng chỉ xuất hiện khi làm việc với đối tác lâu năm hoặc được người trung gian quen biết giới thiệu, bảo đảm mức độ tin cậy nhất định.

Kiểm soát chặt chẽ khâu tuyển dụng nhân viên phân tích dữ liệu

Đáng chú ý, không chỉ hoạt động mua bán dữ liệu được thực hiện một cách kín đáo và không để lộ danh tính, ngay cả khâu tuyển dụng nhân sự phục vụ cho lĩnh vực này cũng được kiểm soát chặt chẽ.

Những ứng viên có nhu cầu tìm việc liên quan đến xử lý, phân tích dữ liệu khách hàng khó có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với đơn vị tuyển dụng nếu chưa trải qua quá trình xác minh hồ sơ cá nhân.

Để làm rõ phương thức tuyển dụng cũng như bản chất công việc đằng sau những lời mời gọi hấp dẫn trên mạng xã hội, phóng viên trong vai người tìm việc đã liên hệ với một tài khoản Facebook mang tên “Kim Thiên”, thường xuyên đăng tin tuyển dụng vị trí “nhân viên phân tích dữ liệu”.

Trên các hội nhóm về dữ liệu như “Data siêu chất lượng cao”, tài khoản này đăng tải thông tin tuyển dụng với mức lương từ 9 đến 11 triệu đồng mỗi tháng. Nội dung công việc được giới thiệu khá chuyên nghiệp, bao gồm thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu tài chính - kinh doanh, xây dựng các báo cáo theo yêu cầu của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, qua quá trình trao đổi, công việc thực tế chủ yếu xoay quanh việc xử lý các tệp thông tin khách hàng đã có sẵn, phân loại dữ liệu theo từng nhóm đối tượng và đặc điểm hành vi để phục vụ hoạt động telesale, tiếp thị và bán hàng qua điện thoại.

Đại diện tuyển dụng cho biết ứng viên không trực tiếp tham gia thu thập dữ liệu. Thay vào đó, đơn vị tuyển dụng đã sở hữu nguồn dữ liệu riêng, còn nhiệm vụ của nhân viên là phân tích, sàng lọc và phân bổ khách hàng vào các nhóm phù hợp nhằm phục vụ nhu cầu khai thác thương mại.

Khi phóng viên bày tỏ mong muốn đến trực tiếp doanh nghiệp để tìm hiểu môi trường làm việc và tham gia phỏng vấn, phía tuyển dụng không chấp nhận ngay mà yêu cầu gửi hồ sơ cá nhân trước. Chỉ những ứng viên vượt qua vòng sàng lọc hồ sơ mới được liên hệ để sắp xếp lịch phỏng vấn và gặp mặt.

Dữ liệu cá nhân là mắt xích nguy hiểm trong lừa đảo trực tuyến

Trước thực trạng mua bán dữ liệu cá nhân diễn ra công khai trên không gian mạng, Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu - Thành viên Hiệp hội An ninh mạng quốc gia - cho rằng đây là vấn đề đặc biệt đáng lo ngại, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với an ninh, an toàn của người dân.

Theo ông Hiếu, điều nguy hiểm không chỉ nằm ở việc dữ liệu cá nhân bị thu thập và trao đổi trái phép, mà còn ở chỗ đã hình thành một “thị trường ngầm” với đầy đủ các mắt xích từ thu thập, môi giới, định giá đến mua bán và sử dụng dữ liệu.

Dữ liệu cá nhân gắn liền với danh tính, thói quen và các thông tin quan trọng của mỗi người. Khi sở hữu những dữ liệu này, các đối tượng xấu có thể dễ dàng nghiên cứu, phân tích và xây dựng các kịch bản lừa đảo phù hợp với từng nạn nhân.

Nếu trước đây các cuộc gọi lừa đảo chủ yếu được thực hiện ngẫu nhiên với tỉ lệ thành công không cao, thì hiện nay, nhờ có dữ liệu cá nhân, các đối tượng có thể tiếp cận đúng người, đúng nhu cầu, từ đó tạo dựng lòng tin ngay từ những lần liên hệ đầu tiên. Điều này khiến các hành vi lừa đảo ngày càng tinh vi và khó nhận biết hơn.

Đáng chú ý, dữ liệu cá nhân không chỉ được mua bán dưới dạng thô mà còn được phân loại, sàng lọc theo từng nhóm khách hàng và mục đích sử dụng. Khi những bộ dữ liệu đã qua xử lý này rơi vào tay tội phạm, chúng có thể nhanh chóng xây dựng các kịch bản lừa đảo có độ chính xác cao, làm gia tăng đáng kể nguy cơ thành công.

Theo Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, bản chất của hoạt động này không đơn thuần là mua bán dữ liệu trái phép mà còn gián tiếp tiếp tay cho các hành vi vi phạm pháp luật. Hậu quả không chỉ dừng lại ở các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà còn có thể dẫn đến việc mạo danh cá nhân để mở tài khoản ngân hàng, đăng ký SIM điện thoại, thành lập doanh nghiệp hoặc thực hiện các giao dịch bất hợp pháp khác.

Ông Hiếu nhấn mạnh, nhiều hệ lụy nghiêm trọng trong không gian mạng hiện nay đều bắt nguồn từ việc dữ liệu cá nhân bị lộ lọt và khai thác trái phép ngay từ khâu đầu tiên.

Dữ liệu khách hàng bị khai thác thế nào trong đường dây lừa bán hợp đồng kỳ nghỉ?

Liên quan vụ án lừa bán hợp đồng kỳ nghỉ gây xôn xao dư luận thời gian qua, một trong những vấn đề được nhiều người đặt câu hỏi là vì sao đội ngũ tư vấn của các công ty du lịch lại nắm rõ thông tin và khả năng tài chính của từng khách hàng?

Về vụ án này, hiện Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM đang mở rộng điều tra vụ 11 công ty du lịch bị tố núp bóng bán hợp đồng kỳ nghỉ để lừa đảo.

Một trong những nội dung trọng tâm sẽ được làm rõ là nguồn gốc dữ liệu khách hàng mà các doanh nghiệp sử dụng để tiếp cận, sàng lọc và dẫn dụ nạn nhân.

Đáng chú ý, theo kết quả điều tra ban đầu, dữ liệu khách hàng được thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó chủ yếu thông qua hoạt động mua bán trên mạng xã hội và các hội nhóm kín.

Sau khi có dữ liệu, bộ phận telesale của các doanh nghiệp này sẽ phân loại khách hàng theo khả năng tài chính, liên tục gọi điện mời tham gia các chương trình tri ân, du lịch miễn phí hoặc nhận quà tặng nhằm phục vụ mục đích lừa bán sản phẩm sở hữu kỳ nghỉ.