Trước thời điều hòa ô tô, tài xế đã làm mát xe sáng tạo thế nào?

Điều hòa ô tô ngày nay được xem là trang bị gần như mặc định, nhưng trong nhiều thập kỷ đầu của ngành xe hơi, việc giữ mát khoang lái là một bài toán không hề đơn giản. Khi ô tô chuyển từ thiết kế mui trần sang thân xe kín, tài xế bắt đầu phải đối mặt với những khoang cabin nóng bức vào mùa hè.

Ở giai đoạn sơ khai, người lái ô tô có lẽ lo giữ ấm nhiều hơn là làm mát. Những chiếc xe đầu tiên thường có kết cấu mở, không có thân kín, thậm chí các phiên bản Ford Model T đời đầu như roadster và touring còn không có cửa tiêu chuẩn bên phía người lái. Khi trời nắng gắt, người dùng xe mui trần có thể dựng ô để tạo bóng râm.

Trang phục lái xe khi đó cũng phản ánh đặc thù của phương tiện. Vào những ngày ấm áp, tài xế thường đội mũ, mặc áo khoác chống bụi và đeo kính bảo hộ. Khi trời mưa, găng tay da dê và áo khoác da chống bão là những món đồ quen thuộc để đối phó với gió, bụi và nước.

Bước ngoặt xuất hiện năm 1905, khi Cadillac giới thiệu nguyên mẫu Osceola, được mô tả là chiếc ô tô đầu tiên có thân xe kín. Đến thập niên 1920, hầu hết các hãng xe đã đi theo thiết kế này. Sự tiện nghi tăng lên, nhưng đổi lại, khoang xe kín nhanh chóng trở nên nóng hầm hập vào mùa hè.

Các nhà sản xuất ban đầu xử lý vấn đề bằng cửa kính quay xuống và các khe thông gió dưới bảng táp lô để đưa không khí bên ngoài vào cabin. Tuy nhiên, những khe gió này cũng trở thành đường vào của bụi, côn trùng và phấn hoa. Nhu cầu về một giải pháp sạch hơn và hiệu quả hơn vì thế ngày càng rõ rệt.

Năm 1919, bọc ghế Kool Kooshion xuất hiện trên thị trường như một cách làm mát đơn giản nhưng khá sáng tạo. Sản phẩm dùng các lò xo cỡ nửa inch để tạo khoảng hở giữa lưng, phần ngồi của tài xế và mặt ghế. Khoảng trống này giúp không khí lưu thông, hỗ trợ làm bay hơi mồ hôi và tạo cảm giác mát hơn khi lái xe.

Dù vậy, bọc ghế không đủ để giải quyết sức nóng trong cabin kín. Năm 1921, Knapp Limo Sedan Fan ra đời với tên gọi khá sang trọng, nhưng thực chất là một chiếc quạt điện nhỏ lắp trong xe. Thiết bị này không tạo ra khí lạnh, song giúp không gian bên trong xe thoáng hơn. Đáng chú ý, ý tưởng dùng quạt phụ vẫn tồn tại trên một số phương tiện cho đến ngày nay.

Khoảng thập niên 1930, các bộ làm mát dành cho ô tô bắt đầu xuất hiện. Thiết bị này thường có dạng hộp kim loại giống quả tên lửa, bên trong có bình nước dung tích 1,5 gallon và tấm đệm thấm nước. Gió đi vào phía trước thiết bị, xuyên qua tấm đệm ẩm, sau đó được làm mát nhờ quá trình bay hơi trước khi dẫn vào khoang xe.

Cách làm này có thể hạ nhiệt độ trong cabin từ 15 đến 20 độ F, nhưng hiệu quả phụ thuộc nhiều vào điều kiện vận hành. Bộ làm mát chỉ hoạt động khi xe đang di chuyển và kém hiệu quả trong thời tiết ẩm. Ở những vùng khí hậu rất nóng, bình nước có thể phải được châm thêm sau khoảng 3 giờ sử dụng.

Cùng thời gian đó, ngành công nghiệp bắt đầu tiến gần hơn đến điều hòa hiện đại. Willis Carrier được xem là người phát minh điều hòa điện khi năm 1902 ông tạo ra thiết bị kiểm soát độ ẩm không khí, tiền thân của hệ thống điều hòa hiện nay. Gần 2 thập kỷ sau, General Motors thiết kế hệ thống điều hòa ô tô dùng chu trình nén hơi với môi chất lạnh R12.

Năm 1939, Packard trở thành hãng xe đầu tiên cung cấp điều hòa ô tô dưới dạng tùy chọn. Tuy nhiên, hệ thống này còn cồng kềnh và khó sử dụng, với dàn bay hơi và quạt gió chiếm gần nửa khoang hành lý. Trang bị này có giá 274 USD thời điểm đó, tương đương khoảng 5.000 USD ngày nay, nhưng người dùng phải tháo dây đai máy nén thủ công để bật hoặc tắt, đồng thời không thể điều chỉnh nhiệt độ.

Đến năm 1954, Pontiac và Nash đưa hệ thống điều hòa lên phía trước xe, kết hợp điều hòa và sưởi trong bảng táp lô, giúp bố trí gọn gàng và thực dụng hơn. Năm 1964, Cadillac giới thiệu Comfort Control, được mô tả là hệ thống kiểm soát khí hậu tự động đầu tiên trên ô tô.

Đến năm 1969, AMC Ambassador được xem là mẫu xe đầu tiên xuất xưởng với điều hòa tiêu chuẩn, đánh dấu bước chuyển quan trọng từ những giải pháp làm mát thủ công sang tiện nghi quen thuộc của xe hiện đại.