Bùng nổ nhặt rác thể thao

Dù ra đời, chưa tới 20 năm, nhưng nó đang phát triển mạnh mẽ. Năm 2023 cuộc thi đua toàn cầu được tổ chức và thu hút hơn 30 đội đại diện cho các quốc gia.

Ý tưởng ngẫu hứng

Người sáng lập bộ môn nhặt rác thể thao là Kenichi Mamitsuka, cư dân Nhật Bản. Một buổi sáng cách đây khoảng 20 năm, ông chạy bộ quanh Kagoshima và đột nhiên nảy sinh ý nghĩ vừa chạy vừa nhặt rác rơi trên đường. Ban đầu, Mamitsuka khá xấu hổ vì bị mọi người nhìn bằng ánh mắt nghi kị nhưng, với quyết tâm cao độ, ông vượt qua và ngày càng thấy thú vị.

“Tôi nhận ra mình thật sự tận hưởng thú vui nhặt rác. Nếu trước kia, rác khiến tôi khó chịu khi chạy bộ thể dục thì bây giờ, nó biến thành mục tiêu. Tự dưng, tôi phát hiện hóa ra mình đã thêm yếu tố thể thao vào nhặt rác”, Mamitsuka kể lại. Ông bèn hạ quyết tâm biến thú vui này thành một bộ môn thể thao có tên hẳn hoi và đặt là Spogomi, ghép 2 từ Anh – Nhật là sport (thể thao) và gomi (rác).

Vốn dày dặn kinh nghiệm tổ chức các hoạt động thể thao trong cộng đồng, Mamitsuka đưa Spogomi vào thực tế. Ông tổ chức sự kiện và thu hút được đông đảo người tham gia. Năm 2008, Spogomi chính thức được thành lập.

Như bất cứ môn thể thao nào, Spogomi cũng có luật chơi và tiêu chí của người tham gia là cạnh tranh giật giải. Đơn vị tổ chức và giám sát nó là Quỹ Nippon của Nhật Bản và sau khi thành lập, Spogomi đã có khoảng 190 nghìn vận động viên, thu gom được tổng cộng gần 200 tấn rác.

Năm 2023, Spogomi tổ chức giải vô địch thế giới đầu tiên tại Tokyo. Sau 15 năm, nó đã nổi tiếng toàn cầu và được 21 quốc gia cử đội tuyển tham gia thi đấu. Năm 2025, con số này tăng vọt lên thành 34 quốc gia.

“Cái hay của Spogomi là nó thu hút cả những người chưa bao giờ nhặt rác và khuyến khích họ làm điều này. Tôi chính là một trong những người như vậy. Trước đây, tôi chẳng quan tâm gì đến rác hay môi trường, khí hậu nhưng bây giờ, với đam mê nhặt rác thể thao, tôi đã thay đổi hoàn toàn”, Sarah Parry, thành viên đội Anh đoạt chức vô địch thế giới năm 2023, cho biết.

Luật chơi thú vị

“Tôi muốn Spogomi là môn thể thao mà ai cũng có thể thi đua, bất kể tuổi tác, giới tính”, Mamitsuka chia sẻ và với mong muốn này, ông thiết kế luật chơi cho nhặt rác thể thao. Bất ngờ là dù được sáng kiến trong lúc chạy bộ, quy tắc đầu tiên của Spogomi lại là cấm chạy.

Thời gian thi đấu giải vô địch thế giới Spogomi là 45 phút và địa điểm do ban tổ chức chỉ định. Các thành viên trong nhóm phải duy trì khoảng cách 10m, không chạy, không xâm nhập tài sản tư nhân, không nhặt các vật nguy hiểm như chai vỡ và không bốc rác đã được thu gom sẵn.

Hết thời gian nhặt rác là đến thời gian phân loại rác và vứt vào đúng thùng theo quy định, 20 phút. Trọng tài cân rác và chấm điểm rác, thường thì rác tàn thuốc lá được cho điểm cao nhất, rồi dựa vào cân nặng và điểm số mà quyết định đội thắng cuộc.

Tuy cấm chạy, Spogomi vẫn có nhịp độ rất nhanh. Các vận động viên cần nhanh mắt, lẹ tay chân và càng là người có thể lực thì càng có lợi, vì họ phải mang vác rác về điểm tập kết. Ở các trận bán kết, chung kết, tốc độ của nó cực kỳ ấn tượng. Vận động viên trụ đến đây thường là những người vốn giỏi thể thao, ví dụ như Miho Nonaka, vận động viên leo núi từng đoạt huy chương Olympic của Nhật Bản.

Vì thi đấu theo đội, Spogomi yêu cầu cả chiến lược. Các thành viên trong nhóm phải phối hợp nhịp nhàng, hỗ trợ nhau triệt để thì mới đưa đội đến thành công. Năm 2025, vô địch Spogomi toàn cầu là đội Smile Story của Nhật Bản với 165 điểm, vượt qua đội The Grandline-Cleaners của Đức với cách biệt chưa tới 0,6kg.

Đội vô địch không được phép thi đấu giải World Cup năm tiếp theo, nhưng quốc gia có đội vô địch thì vẫn được thành lập đội khác để tham dự. “Tôi rất háo hức thi đua tiếp. Tôi sẽ luyện tập điên cuồng luôn, vì tôi vô cùng muốn có chiến thắng thứ 2”, Sarah chia sẻ.

Trong kỷ nguyên ô nhiễm môi trường trầm trọng ngày nay, Spogomi được kỳ vọng sẽ nâng cao nhận thức về vấn nạn rác thải. “Nhặt rác, cho dù là thói quen khi đi dạo hay luyện tập để trở thành nhà vô địch Spogomi thì cũng là hành động vô cùng tuyệt vời. Tôi ước sao ai ai cũng yêu thích Spogomi”, Marianne Krasny, Giáo sư và Giám đốc Phòng thí nghiệm Sinh thái Công dân tại Đại học Cornell, Mỹ, bày tỏ.

Cha đẻ của Spogomi cũng cực kỳ hy vọng nó được quan tâm, phát triển mạnh mẽ hơn, thậm chí trở thành trào lưu số 1 toàn cầu. “Mục tiêu của chúng tôi là làm cho Spogomi trở thành môn thể thao phổ biến được cả thế giới công nhận như bóng đá hay quần vợt”, Mamitsuka nói. Nếu có được sự yêu thích và mở rộng, Spogomi sẽ góp phần lớn trong công cuộc dọn dẹp rác thải, đặc biệt là rác thải ra biển, bởi vì ai ai cũng có thể tham gia, trở thành vận động viên.

Theo Nationalgeographic