Tăng lương hưu: Cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn trong điều chỉnh lương hưu

Nhiều người dân quan tâm góp ý dự thảo

Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng, cùng thời điểm tăng lương cơ sở từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng/tháng.

Với phương án 1, Bộ Nội vụ đề xuất điều chỉnh kết hợp theo số tương đối (tỉ lệ phần trăm) và số tuyệt đối (số tiền tuyệt đối). Cụ thể, kể từ ngày 1.7, lương hưu, trợ cấp sẽ tăng thêm 4,5% và 200.000 đồng/tháng so với mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6.2026.

Ở phương án 2, ban soạn thảo đề xuất điều chỉnh tăng thêm 8% so với mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng đối với tất cả nhóm hiện hưởng.

Góp ý về 2 phương án Bộ Nội vụ đang đề xuất, ông Nguyễn Văn Thắng (68 tuổi, phường Tây Mỗ, Hà Nội) cho rằng: "Nên tăng lương hưu 8% theo phương án 2, còn những người nghỉ hưu trước 1995 hưởng lương hưu mức thấp thì nên bù thêm một khoản tiền tương đối để giảm chênh lệch mức hưởng, do trước năm 1995 chưa có cơ quan BHXH".

Ông Phạm Văn Trác (Đống Đa, Hà Nội) thì cho rằng: "Tăng lương phải đúng với quyền lợi người được hưởng, theo chính sách hiện hành. Với những người về hưu trước 1995 phải được điều chỉnh lại cho đúng với mức hưởng của người về hưu sau 1995 (nếu cùng chung một cấp bậc, chức vụ) và những người về hưu 1995 lương thấp thì được tăng thêm tiền phù hợp. Sau đó, mới tính chung các đối tượng được tăng bao nhiêu % là hợp lý, tùy thuộc vào ngân sách nhà nước...".

Bà Hà Thị Thắm (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) lại cho hay, phương án 1 là phù hợp nhưng vẫn cần có giải pháp cho người đang hưởng lương hưu thấp sau 1995.

"Hiện số lượng người nghỉ hưu trước 1995 hưởng mức lương hưu thấp còn rất nhiều. Tôi cho rằng nên xem xét hỗ trợ cho người có lương hưu quá thấp dưới 3,5 triệu đồng/tháng. Những người này thường tham gia công tác trước và sau 1995 do ảnh hưởng của lương thời bao cấp nên sau nghỉ hưu, lương thấp không đảm bảo đời sống.

Chính phủ cũng nên có chính sách ưu tiên cho đối tượng tham gia công tác trước năm 1995 và nghỉ hưu sau năm 1995. Còn lại các đối tượng tham gia công tác từ 1985 trở đi họ hưởng theo kinh tế thị trường và được nghỉ hưu thì tăng tỉ lệ thấp hơn là phù hợp" - bà Thắm đề xuất.

Cần điều chỉnh để thu hẹp khoảng cách, kết hợp giữa tăng theo tỉ lệ và hỗ trợ theo mức tuyệt đối

Đánh giá về vấn đề này, TS. Bùi Sỹ Lợi - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội (nay là Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội) - cho biết, phương án tăng đồng loạt 8% có cơ sở nhất định bởi lương hưu được xây dựng trên nguyên tắc "đóng - hưởng".

Người có mức lương hưu cao cũng là những người có quá trình tham gia BHXH dài hơn, mức đóng cao hơn, do đó việc điều chỉnh đồng đều sẽ hạn chế tâm lý so sánh giữa các nhóm thụ hưởng.

Thực tế cho thấy, trong nhiều đợt điều chỉnh trước đây, mức tăng lương thường không theo kịp tốc độ tăng của giá cả thị trường. Khi chính sách được ban hành, giá hàng hóa và dịch vụ thiết yếu đã tăng trước đó, khiến phần tăng thêm nhanh chóng bị triệt tiêu.

Đáng chú ý, ngay cả với mức lương hưu hơn 10 triệu đồng/tháng vẫn cảm nhận rõ áp lực chi phí sinh hoạt gia tăng trong thời gian qua.

Điều này cho thấy, với nhóm có mức hưởng thấp hơn nhiều, mức tăng vài trăm nghìn đồng mỗi tháng càng khó tạo ra sự cải thiện đáng kể. "Ở góc độ này, có thể thấy, cả hai phương án hiện nay đều có một hạn chế chung là mức điều chỉnh chưa đủ mạnh. Dù là tăng 4,5% cộng thêm tiền hay tăng đồng loạt 8%, phần tăng thêm vẫn chưa thực sự đáp ứng được kỳ vọng nâng cao đời sống trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng", TS. Bùi Sỹ Lợi khẳng định.

Nếu mức tăng chưa đủ mạnh là một vấn đề thì cách phân bổ mức tăng lại là vấn đề không kém phần quan trọng. Trong nhiều năm qua, việc điều chỉnh lương hưu chủ yếu theo tỉ lệ phần trăm đã bộc lộ rõ hạn chế.

Người có mức lương hưu cao, khi tăng cùng một tỉ lệ, sẽ được hưởng thêm số tiền lớn hơn, trong khi người có mức hưởng thấp dù tăng cùng tỉ lệ nhưng phần tăng không đáng kể. Khoảng cách vì thế không thu hẹp mà có xu hướng giãn ra.

Theo TS Lợi, việc tăng đồng loạt theo tỉ lệ có thể bảo đảm nguyên tắc "đóng - hưởng" nhưng không giải quyết được thực tế chênh lệch thu nhập giữa các nhóm.

Đặc biệt, nhóm người nghỉ hưu trước năm 1995, nhiều người hiện chỉ hưởng mức lương từ dưới 3 - 3,5 triệu đồng/tháng đang gặp khó khăn rõ rệt. Đây là nhóm có nhiều đóng góp trong giai đoạn trước nhưng do cơ chế tiền lương cũ nên mức hưởng thấp kéo dài đến nay.

Chính vì thế, cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn trong điều chỉnh lương hưu, kết hợp giữa tăng theo tỉ lệ và hỗ trợ theo mức tuyệt đối. Trước mắt có thể thực hiện tăng đồng loạt khoảng 8% để bảo đảm nguyên tắc nhưng với những người sau điều chỉnh vẫn có mức lương dưới khoảng 3,5 triệu đồng/tháng thì cần được bù thêm để đạt mức này.

Đây là giải pháp mang tính "vá đáy" nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu cho nhóm có thu nhập thấp nhất thay vì chỉ tăng mang tính tương đối.

Về lâu dài, chính sách cần hướng tới mục tiêu cao hơn: Nâng dần mức lương hưu, đặc biệt với nhóm hưởng thấp, tiệm cận mức lương tối thiểu vùng (hiện khoảng 5,3 triệu đồng/tháng), qua đó bảo đảm mức sống tối thiểu cho người nghỉ hưu.

Cách tiếp cận này cho thấy, sự chuyển dịch từ nguyên tắc bình quân sang nguyên tắc chia sẻ. Nhà nước không chỉ bảo đảm quyền lợi theo đóng - hưởng mà còn cần điều chỉnh để hỗ trợ những nhóm có mức thu nhập thấp, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế - xã hội nhiều biến động.