Thúc đẩy “kinh tế bạc”: Nâng cao chất lượng sống của người cao tuổi
Dân số già đang là xu thế trên toàn cầu và Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để thúc đẩy “kinh tế bạc”, lĩnh vực tập trung vào chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng sống và phát huy vai trò, tiềm năng của người cao tuổi, qua đó tạo động lực tăng trưởng mới và bảo đảm an sinh xã hội bền vững.
Bệnh nhân cao tuổi điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, Hà Nội luôn được quan tâm, chăm sóc tận tình. Ảnh: Khuê Minh
Áp lực già hóa dân số gia tăng
Theo thống kê, Hà Nội hiện có 1.443.423 người cao tuổi, chiếm 16,3% tổng dân số. Tính đến năm 2025, tuổi thọ bình quân của người dân Thủ đô đạt 76,7 tuổi. Tốc độ già hóa dân số tại thành phố đang diễn ra rất nhanh; cùng với đó, mức sinh thấp và đang giảm khiến chỉ số già hóa ngày càng tăng nhanh hơn.
Đánh giá của các chuyên gia cho thấy, già hóa dân số đang tác động toàn diện đến nhiều lĩnh vực, từ an sinh xã hội, thị trường lao động, y tế và dịch vụ xã hội. Thực tiễn đó đòi hỏi phải nhận diện, đánh giá đúng và có giải pháp phù hợp nhằm bảo đảm phát triển kinh tế - xã hội bền vững, giữ vững an sinh và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi nhân khẩu học sâu sắc với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất châu Á. Từ năm 2011, nước ta chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số và dự kiến đến năm 2036 sẽ trở thành quốc gia “dân số già”.
Đáng chú ý, Việt Nam rơi vào tình trạng “chưa giàu đã già”, tốc độ già hóa nhanh nhưng nền tảng an sinh xã hội, tích lũy kinh tế và hệ thống hỗ trợ vẫn chưa đủ mạnh để đáp ứng nhu cầu mới. Riêng tại Hà Nội, tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh hơn mức bình quân cả nước.
Tuy nhiên, thay vì coi người cao tuổi như một gánh nặng, nhiều quốc gia trên thế giới đang khai thác cơ hội từ “kinh tế bạc”, một thị trường kinh tế mới đầy triển vọng dựa trên nhu cầu và tiềm năng của nhóm người cao tuổi. Việt Nam nói chung, cũng như Hà Nội nói riêng, có cơ hội biến thách thức già hóa dân số thành động lực tăng trưởng kinh tế trọng điểm, nếu tiến hành xây dựng chiến lược thích hợp và khai thác đúng tiềm năng.
PGS.TS Bùi Thị An cho rằng, “kinh tế bạc” là hệ sinh thái kinh tế hướng tới phục vụ và khai thác tiềm năng của người cao tuổi, giúp họ không chỉ là đối tượng tiêu dùng mà còn trở thành nguồn lực sản xuất. Các trụ cột chính của “kinh tế bạc” gồm: Y tế, chăm sóc dài hạn và dịch vụ dưỡng lão; công nghệ hỗ trợ người cao tuổi như công nghệ y tế -sức khỏe, nhà thông minh; tài chính, bảo hiểm hưu trí; du lịch, văn hóa, giải trí dành cho người cao tuổi; việc làm và phát triển kinh tế tri thức của người cao tuổi.
“Trong đó, việc tạo cơ hội việc làm và kinh tế tri thức rất quan trọng. Người cao tuổi vẫn có khả năng tham gia các hoạt động kinh tế tri thức như tư vấn, giảng dạy hoặc làm việc bán thời gian, qua đó họ không chỉ đóng góp cho sự phát triển kinh tế mà còn giữ được sự tự chủ và giá trị bản thân”, PGS.TS Bùi Thị An nhấn mạnh.
Khơi thông nguồn lực tư nhân trong phát triển “kinh tế bạc”
Điểm mới của mô hình “kinh tế bạc” là chuyển từ tư duy “phúc lợi thụ động” sang tư duy “khai thác nguồn lực”, coi người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được chăm sóc mà còn là nguồn lực quan trọng đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội.
Theo PGS.TS Bùi Thị An, để từng bước trở thành trung tâm phát triển “kinh tế bạc” của cả nước, Hà Nội cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, như phát triển mạng lưới chăm sóc người cao tuổi, xây dựng đô thị thân thiện với người cao tuổi, đồng thời tích hợp các yếu tố của “kinh tế bạc” trong quy hoạch và phát triển đô thị.
Đồng quan điểm trên, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Đinh Hồng Phong nhấn mạnh, trong bối cảnh già hóa dân số, phát triển “kinh tế bạc” đang trở thành xu hướng tất yếu nhằm đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi, góp phần tăng trưởng kinh tế Thủ đô. Đặc biệt, thực hiện chỉ đạo của Trung ương tại Nghị quyết số 72-NQ/TW “về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”, Hà Nội đang tập trung triển khai xây dựng thí điểm mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại xã, phường, dự kiến sẽ đi vào hoạt động trong năm 2026.
Theo đó, mô hình cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người cao tuổi ban ngày, bao gồm: Theo dõi, quản lý sức khỏe; khám, chăm sóc sức khỏe ban đầu; phục hồi chức năng, vận động trị liệu; chăm sóc dinh dưỡng; tư vấn, hỗ trợ tâm lý - xã hội; tổ chức các hoạt động văn hóa, giải trí, nâng cao đời sống tinh thần; ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử, hỗ trợ theo dõi từ xa.
Hà Nội xác định chú trọng phát triển mạng lưới dịch vụ chăm sóc người cao tuổi theo hướng đa dạng, lấy chăm sóc tại cộng đồng và tại nhà làm nền tảng, kết hợp với hệ thống cơ sở chăm sóc chuyên nghiệp. Đồng thời, thành phố đẩy mạnh xã hội hóa, tạo cơ chế khuyến khích khu vực tư nhân tham gia phát triển “kinh tế bạc”, đặc biệt trong các lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng và các dịch vụ hỗ trợ người cao tuổi…
Già hóa dân số là thách thức nhưng cũng mở ra cơ hội phát triển mới. Khi người cao tuổi được chăm sóc tốt và tiếp tục đóng góp cho xã hội, đây sẽ trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững. Vì vậy, phát triển “kinh tế bạc” được xác định là một trong những định hướng lâu dài của Thủ đô nhằm chủ động thích ứng với quá trình già hóa dân số.
