Nghiên cứu mới hé lộ hạn chế của chatbot AI trong lĩnh vực sức khỏe tinh thần
Nghiên cứu mới cho thấy trò chuyện với người thật, kể cả người lạ, giúp giảm cô đơn hiệu quả hơn chatbot AI, dù công nghệ vẫn mang lại hỗ trợ ngắn hạn.
Chatbot AI có thể là công cụ hỗ trợ hữu ích, nhưng không nên trở thành “người thay thế” cho các mối quan hệ thật. Đồ họa: Hạo Thiên
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng phổ biến, nhiều người đặc biệt là giới trẻ bắt đầu tìm đến chatbot như một cách để chia sẻ cảm xúc và giảm bớt cô đơn.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy việc trò chuyện với con người, kể cả người lạ, vẫn mang lại hiệu quả rõ rệt hơn.
Các nền tảng như ChatGPT, Gemini hay Character.ai đang dần trở thành “người bạn” quen thuộc trong đời sống số.
Không chỉ hỗ trợ học tập, công việc, các chatbot này còn được nhiều người sử dụng như một kênh tâm sự.
Dù vậy, xu hướng này cũng vấp phải nhiều tranh cãi khi có ý kiến lo ngại về tác động tiêu cực đến hành vi và các mối quan hệ xã hội.
Nghiên cứu do Đại học British Columbia thực hiện đã cung cấp thêm góc nhìn đáng chú ý. Theo đó, nhóm nghiên cứu theo dõi khoảng 300 sinh viên năm nhất trong hai tuần đầu nhập học, là giai đoạn dễ phát sinh cảm giác cô lập.
Các sinh viên được chia thành nhiều nhóm: một nhóm nhắn tin ngẫu nhiên với bạn cùng trường mỗi ngày, một nhóm trò chuyện với chatbot trên nền tảng giao tiếp trực tuyến Discord và nhóm còn lại viết nhật ký ngắn.
Kết quả cho thấy, những sinh viên trò chuyện với người thật giảm cảm giác cô đơn tới 9%. Trong khi đó, nhóm sử dụng chatbot chỉ giảm khoảng 2%, tương đương với nhóm viết nhật ký. Dù tần suất tương tác giữa các nhóm gần như tương đương, hiệu quả về mặt tâm lý lại khác biệt đáng kể.
Các nhà nghiên cứu cho biết họ lựa chọn sinh viên năm nhất vì đây là thời điểm nhiều biến động, dễ khiến con người cảm thấy lạc lõng. Mục tiêu là kiểm tra liệu AI có thể thay thế vai trò kết nối xã hội trong những giai đoạn nhạy cảm hay không. Tuy nhiên, kết quả cho thấy chatbot khó có thể thay thế tương tác con người.
Theo Ruo-Ning Li, một trong những tác giả nghiên cứu, việc trò chuyện với AI có thể giúp cải thiện tâm trạng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, cảm giác tích cực này không kéo dài và không đủ để thay thế các mối quan hệ thực tế.
Trước đó, một nghiên cứu khác do MIT Media Lab và OpenAI thực hiện cũng đưa ra kết luận tương tự. Dù chatbot có thể giúp người dùng cảm thấy dễ chịu ban đầu, việc sử dụng quá nhiều lại liên quan đến mức độ cô đơn cao hơn, sự phụ thuộc và suy giảm khả năng giao tiếp xã hội.
Các chuyên gia nhận định, AI có thể là công cụ hỗ trợ hữu ích, nhưng không nên trở thành “người thay thế” cho các mối quan hệ thật.
Việc duy trì kết nối với con người, dù là bạn bè hay những cuộc trò chuyện ngẫu nhiên vẫn đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tinh thần.
