Lao động trẻ và AI: Nhanh hơn để làm gì?

Làm nhanh hơn, kỳ vọng cũng cao hơn

Từ khi sử dụng AI, Ayushi Raghuwanshi, 26 tuổi, làm tiếp thị kỹ thuật số tại Gurugram (Ấn Độ), có thể phân tích dữ liệu chiến dịch, chuẩn bị nội dung quảng cáo và làm slide nhanh hơn đáng kể.

Nhưng thời gian tiết kiệm được không khiến công việc nhẹ đi.

“Trước đây, tôi xử lý 3 - 5 việc mỗi ngày. Còn giờ đây để chứng minh năng suất của mình, tôi nhận tới 8 nhiệm vụ trong cùng khoảng thời gian”, cô nói.

Vẫn làm 8 giờ mỗi ngày, Raghuwanshi cảm thấy áp lực phải chứng minh mình đang làm gì khi những công việc từng mất hàng giờ nay chỉ còn vài phút.

John Hazan, phụ trách toàn cầu mảng giải pháp nhân tài của Bain & Company, nhận xét AI có xu hướng “làm công việc trở nên căng hơn thay vì giảm đi”. Khi nhân viên làm nhanh hơn, sản lượng tăng, từ đó, kỳ vọng của doanh nghiệp cũng tăng theo.

Tại Thượng Hải (Trung Quốc), một nữ chuyên viên tuyển dụng 24 tuổi tên Shi, cũng chứng kiến điều này. Công ty cô đang ứng dụng AI để rút thời gian lập danh sách ứng viên phù hợp từ khoảng 1 tuần xuống còn 22 - 72 giờ. KPI chưa chính thức thay đổi, nhưng nhân viên được yêu cầu sử dụng AI để đẩy nhanh quy trình.

“Tôi nghĩ làm việc nhanh hơn là điều tốt, nhưng cũng không hẳn hợp lý, bởi khách hàng sẽ kỳ vọng cao hơn và quản lý cũng sẽ hy vọng chúng tôi hoàn thành mọi thứ nhanh hơn”, Shi nói.

Tại Bangkok (Thái Lan), Pitchaya Liewchanpatana, 28 tuổi, hiện quản lý 3 sản phẩm ngân hàng số thay vì 2 sản phẩm trước đây, với sự hỗ trợ của AI. Có lúc 2 cuộc họp diễn ra cùng thời điểm, cấp trên nói cô có thể tham dự 1 cuộc và để công cụ AI Copilot tóm tắt cuộc còn lại.

Những câu chuyện này phù hợp với kết quả khảo sát Money Mind thực hiện trên 3.628 người từ 21 - 29 tuổi tại 7 thị trường châu Á. Trong nhóm lao động đang đi làm và sử dụng AI, 85% tại Trung Quốc và 82% tại Ấn Độ cho biết, AI khiến họ được kỳ vọng hoàn thành nhiều công việc hơn trong cùng khoảng thời gian. Tỉ lệ này tại Singapore và Indonesia cùng ở mức 69%.

Năng suất tăng, lương chưa chắc tăng

Nếu AI giúp người lao động làm được nhiều việc hơn, câu hỏi đặt ra là phần giá trị tăng thêm có trở lại với họ dưới dạng tiền lương? Với nhiều Gen Z, câu trả lời hiện chưa rõ ràng.

Dinda Amalia Julyandri, 24 tuổi, chuyên viên tư vấn khoản vay tại Surabaya (Indonesia), dùng AI để xử lý hồ sơ khách hàng nhanh hơn và quản lý nhiều đơn vay hơn. Điều này giúp cô có thêm cơ hội đạt các mục tiêu gắn với đánh giá và thưởng.

Tại Manila (Philippines), anh Julian Ang, 26 tuổi, nhân viên kinh doanh công nghệ, đã tự học AI hơn 1 năm. Anh được quản lý khuyến khích trở thành “chuyên gia AI” của nhóm và hy vọng điều đó sẽ giúp mình có mức lương tốt hơn khi đến kỳ đánh giá.

Nhưng với cô Ridhi Anand, 24 tuổi, một cây viết nội dung tại Gurugram, năng suất cao hơn lại đi cùng áp lực lớn hơn. Trước đây, cô viết khoảng

500 - 2.000 từ mỗi ngày. Nay, với sự hỗ trợ của ChatGPT, Gemini và Claude, cô được yêu cầu sản xuất khoảng 6.000 từ. Những bản nháp có AI hỗ trợ vẫn phải được viết lại để văn phong tự nhiên hơn.

“Năng suất đã tăng, nhưng mức độ căng thẳng của tôi cũng tăng”, Anand nói.

Khảo sát cho thấy, việc sử dụng AI chưa đồng nghĩa với thu nhập tăng ở phần lớn thị trường được khảo sát. Một số chuyên gia cho rằng, AI có thể đang dần được coi như một kỹ năng cơ bản tại nơi làm việc, tương tự kỹ năng số trước đây, thay vì một năng lực đặc biệt để được trả thêm. Nhưng tiền lương chưa phải nỗi lo duy nhất của những lao động trẻ bước vào thời đại AI.

Cô Colleen Barcelona, 28 tuổi, một nhà thiết kế đa phương tiện tại Philippines, từng mất công việc minh họa sau khi công ty quyết định không còn cần thêm sản phẩm do AI có thể đáp ứng nhu cầu. Sau đó, cô mở rộng kỹ năng sang tiếp thị mạng xã hội, SEO, phân tích và thiết kế web.

Tại Kuala Lumpur, anh Jeffrey Tang, 27 tuổi, cũng rời công việc nghiên cứu trải nghiệm người dùng vì lo bị bỏ lại trong cuộc đua AI. Công ty cũ khuyến khích nhân viên sử dụng ChatGPT, Gemini và Figma AI nhưng phần lớn phải tự học. Sang nơi làm việc mới, Tang được đào tạo AI hằng tuần và có người chuyên trách cải thiện quy trình công việc bằng công nghệ.

Dù vậy, nhiều người trẻ không cho rằng, cần phải lựa chọn giữa AI và các kỹ năng con người. Tại Singapore, 48% người được hỏi coi tư duy phản biện và giải quyết vấn đề là những kỹ năng quan trọng cho công việc tương lai; tại Malaysia là 49% và Philippines 54%.

Tan Ming Chuan, 27 tuổi, làm trong lĩnh vực nhân sự tại Singapore, cho rằng việc sử dụng AI là điều khó tránh khỏi, nhưng không thể thay thế phán đoán trong những tình huống phức tạp.

Ong Si En, 25 tuổi, từng làm điều phối nghiên cứu, cũng cho rằng AI có thể đảm nhận phần hành chính nhưng không thể thay thế những công việc đòi hỏi tương tác trực tiếp với con người.

“AI không thể thay thế việc nói chuyện với bệnh nhân, tương tác với họ hay giải thích nghiên cứu”, cô nói.

Với những lao động trẻ này, bài toán vì thế không đơn giản là học cách sử dụng AI càng nhanh càng tốt. Quan trọng hơn là hiểu công nghệ có thể làm gì, giới hạn ở đâu và kết hợp nó với những năng lực mà máy móc khó thay thế.

AI có thể giúp một công việc hoàn thành trong vài phút thay vì vài giờ. Nhưng câu hỏi lớn hơn vẫn là: Thời gian và năng suất được giải phóng ấy sẽ được dùng để làm nhiều hơn, hay để ra giá trị lớn hơn?

Chuẩn năng suất mới

Theo Sean Tan - Trưởng bộ phận tư vấn nghề nghiệp của Mercer Singapore, AI không nhất thiết khiến nhân viên bận hơn theo nghĩa truyền thống. Điều thay đổi là tiêu chuẩn về hiệu suất. Khi công cụ giúp tạo bản nháp nhanh hơn hoặc tự động hóa một phần công việc, nhân viên có thể được kỳ vọng tạo ra sản phẩm hoàn thiện hơn, phản hồi nhanh hơn hoặc đảm nhận nhiệm vụ phức tạp hơn. “Áp lực thường ít nằm ở khối lượng công việc mà ở một mức chuẩn hiệu suất cao hơn”.

AI có giúp tăng lương?

Khảo sát trên 7 thị trường châu Á cho thấy Trung Quốc có tỉ lệ người lao động sử dụng AI với thu nhập tăng cao nhất - 42%, tiếp theo là Ấn Độ và Indonesia cùng 34%. Ở chiều ngược lại, phần lớn người sử dụng AI tại Philippines (67%), Singapore (61%), Malaysia (60%) và Indonesia (58%) cho biết tiền lương không thay đổi. Tại Singapore, chỉ 12% nói AI giúp họ tăng thu nhập, trong khi 27% cho biết thu nhập giảm.