Dùng AI tạo dữ liệu giả, nhà nghiên cứu có thể bị cấm hoạt động vô thời hạn

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ nhằm làm cơ sở để các cơ quan, tổ chức xây dựng quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng trong thực tiễn.

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ kèm theo Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN ngày 25.5.2026.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, Đảng và Nhà nước đang quan tâm đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đi cùng với đó là yêu cầu nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong việc bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

Hướng dẫn được xây dựng trên cơ sở Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 cùng Nghị định số 262/2025/NĐ-CP. Văn bản cũng tham khảo kinh nghiệm quốc tế của nhiều quốc gia thuộc OECD, châu Âu, Singapore và Trung Quốc.

Theo đó, hướng dẫn là tài liệu khung, bao gồm các nội dung cơ bản có tính chất định hướng để các cơ quan tài trợ kinh phí cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, các tổ chức khoa học và công nghệ cụ thể hóa thành quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng trong phạm vi quản lý của mình.

Văn bản được ban hành nhằm góp phần bảo vệ giá trị tri thức, chất lượng nghiên cứu, xây dựng văn hóa liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và tính bền vững trong nghiên cứu. Đồng thời phòng ngừa các hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp.

Hướng dẫn tập trung vào các quy tắc bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; các biện pháp phòng ngừa vi phạm; trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động nghiên cứu khoa học.

Trong đó bao gồm trách nhiệm của cá nhân nghiên cứu khoa học; tổ chức chủ trì, chủ nhiệm nhiệm vụ, trưởng nhóm nghiên cứu; bộ phận quản lý khoa học và công nghệ; thành viên hội đồng, chuyên gia tư vấn, phản biện, đánh giá; người đứng đầu cơ quan tài trợ và tổ chức khoa học công nghệ trong việc bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp.

Một điểm đáng chú ý là hướng dẫn đã bổ sung nội dung liên quan đến việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu khoa học. Theo đó, không được sử dụng AI để tạo dữ liệu giả, ảnh giả hoặc tài liệu tham khảo không có thật; không sử dụng nội dung do AI tạo ra nhưng chưa kiểm chứng làm tài liệu tham khảo khoa học.

Hướng dẫn cũng nêu các hành vi vi phạm như ngụy tạo dữ liệu nghiên cứu, giả mạo dữ liệu, đạo văn dưới mọi hình thức, ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ người có đóng góp thực sự khỏi công trình nghiên cứu.

Theo văn bản, tùy tính chất và mức độ vi phạm, cơ quan tài trợ hoặc tổ chức khoa học công nghệ có thể áp dụng các biện pháp như cảnh cáo, yêu cầu cải chính, rút bài báo khoa học, thu hồi kinh phí hoặc không cho phép tham gia nhiệm vụ khoa học công nghệ trong thời hạn nhất định hay vô thời hạn.

Phụ lục kèm theo hướng dẫn cũng ban hành mẫu Quyết định về Quy tắc liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp để các cơ quan, tổ chức tham khảo khi xây dựng quy định nội bộ.