Cẩn trọng trước làn sóng trí tuệ nhân tạo giả mạo

Khi sự tin tưởng vào AI trở thành điểm yếu

Một ứng dụng mang tên ChatGPT, Claude hay Gemini xuất hiện trên mạng, có giao diện gần giống sản phẩm thật, được quảng cáo có thêm tính năng hoặc cho phép sử dụng miễn phí. Với một người đang muốn nhanh chóng thử công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) mới, việc tải về và cài đặt có thể chỉ diễn ra trong vài phút.

Nhưng đằng sau biểu tượng quen thuộc ấy có thể không phải trí tuệ nhân tạo. Các chuyên gia của nhóm nghiên cứu Kaspersky GReAT đã phát hiện khoảng 92.000 vụ tấn công trong năm 2026 giả mạo các dịch vụ AI. Trong đó, 49% giả mạo ChatGPT, tương đương hơn 45.000 vụ; 18% giả mạo Claude và 18% giả mạo Gemini.

Con số này cho thấy một xu hướng đáng lo ngại: Càng nhiều người tin tưởng và sử dụng AI, những thương hiệu AI nổi tiếng càng trở thành “mồi nhử” hấp dẫn đối với tội phạm mạng.

Khác với nhiều hình thức tấn công trước đây vốn đòi hỏi kẻ xấu phải khai thác một lỗ hổng kỹ thuật, việc giả mạo AI có thể đánh thẳng vào tâm lý người dùng. Khi nhìn thấy tên của một dịch vụ quen thuộc, người dùng dễ mặc định rằng phần mềm đó an toàn, từ đó bỏ qua những bước kiểm tra cần thiết.

Các chuyên gia bảo mật đã phát hiện hơn 15.000 mẫu mã độc được ngụy trang dưới dạng phần mềm AI agent. Chúng bao gồm Trojan, phần mềm gián điệp, mã khai thác, mã tải mã độc, mã cài đặt mã độc và mã độc cửa hậu. Dù khoác bên ngoài chiếc áo của một công cụ AI, chức năng thực sự của chúng vẫn là thực hiện hành vi gây hại. Chỉ một lần tải và chạy ứng dụng giả mạo, người dùng có thể vô tình mở cửa thiết bị cho kẻ tấn công.

Mối nguy trước hết là dữ liệu

Máy tính và điện thoại hiện không chỉ chứa ảnh hay danh bạ. Với người đi làm, thiết bị có thể lưu tài liệu công việc, thông tin khách hàng, tài khoản email, dữ liệu nội bộ doanh nghiệp. Với người dùng cá nhân, đó có thể là mật khẩu, lịch sử trao đổi, các tệp riêng tư và nhiều thông tin nhạy cảm khác.

Khi mã độc được cài vào thiết bị, những dữ liệu ấy có nguy cơ bị lấy cắp. Nguy hiểm hơn, một số mã độc có thể thiết lập quyền truy cập từ xa, đồng nghĩa với việc kẻ tấn công có khả năng tiếp tục xâm nhập và điều khiển thiết bị sau thời điểm người dùng tưởng rằng mình chỉ vừa cài một ứng dụng AI.

Nguy cơ không dừng ở một cá nhân. Nếu máy tính bị nhiễm mã độc là thiết bị được sử dụng trong doanh nghiệp, một thao tác bất cẩn của một nhân viên có thể trở thành điểm khởi đầu cho cuộc xâm nhập lớn hơn.

Theo các báo cáo, trường hợp nhóm tấn công SilverFox sử dụng ứng dụng Claude giả mạo để xâm nhập các tổ chức. SilverFox được xác định là một trong những nhóm APT hoạt động mạnh, sử dụng hình thức phát tán mã độc qua nhiều giai đoạn và xây dựng hạ tầng riêng cho từng bước của cuộc tấn công nhằm giảm khả năng bị phát hiện.

Chiến dịch gần đây của nhóm này nhắm tới các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực công nghiệp, tư vấn, thương mại và vận tải tại nhiều quốc gia. Một phương thức được sử dụng là email lừa đảo giả mạo thông báo kiểm tra thuế, yêu cầu người nhận tải xuống tệp nén được cho là chứa “danh sách các vi phạm về thuế”. Chỉ trong 2 tháng đầu năm 2026, Kaspersky ghi nhận hơn 1.600 email độc hại liên quan đến chiến dịch này.

Điều đáng chú ý là những kẻ tấn công biết kết hợp hai yếu tố rất dễ tạo niềm tin: Văn bản có vẻ chính thức và công cụ AI đang được sử dụng rộng rãi.

Người nhận có thể không nghi ngờ khi một ứng dụng mang tên Claude xuất hiện trong quá trình xử lý tài liệu, nhưng chính “Claude” ấy lại có thể là phần mềm độc hại.

Theo các chuyên gia bảo mật được dẫn trong tài liệu, khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang là nơi SilverFox hoạt động mạnh, với số vụ tấn công vượt xa tổng số ghi nhận ở các khu vực còn lại. Điều này càng cho thấy, người dùng và doanh nghiệp tại khu vực cần đặc biệt thận trọng trước các sản phẩm AI không rõ nguồn gốc.

Ở một mức độ khác, AI không chỉ được dùng làm “vỏ bọc” cho mã độc mà còn bắt đầu tham gia sâu hơn vào chính quá trình tấn công.

Điều này đặt ra một thách thức mới: Người dùng không chỉ phải đối diện với các chiêu lừa ngày càng giống thật mà còn với những cuộc tấn công có thể trở nên linh hoạt, tự động và khó phát hiện hơn.

Càng phổ biến, thương hiệu AI càng dễ bị lợi dụng

Có một nghịch lý đang xuất hiện. Đó là những nền tảng AI càng nổi tiếng, càng được nhiều người sử dụng thì giá trị thương hiệu của chúng càng lớn. Nhưng cũng chính vì thế, chúng càng dễ bị tội phạm mạng lợi dụng.

Khi một người nhìn thấy một ứng dụng lạ không rõ tên, phản xạ tự nhiên có thể là dè chừng. Nhưng nếu ứng dụng ấy mang tên ChatGPT, Gemini hay Claude, mức cảnh giác dễ giảm xuống.

Vụ tấn công nhằm vào Axios được đề cập trong tài liệu cho thấy tội phạm mạng có thể nhắm tới những thành phần phần mềm mà rất nhiều người và doanh nghiệp vốn tin tưởng. Axios là một thư viện JavaScript phổ biến, có hơn 100 triệu lượt tải mỗi tuần và được tích hợp trong hơn 170.000 gói phần mềm. Kẻ tấn công được cho là đã xâm nhập máy tính của người phụ trách dự án, tiếp cận tài khoản trên kho mã nguồn rồi phát hành phiên bản chứa mã độc.

Trong môi trường mà AI agent ngày càng được tích hợp vào quy trình phát triển phần mềm và được trao thêm quyền truy cập, nguy cơ này càng đáng chú ý. Một công cụ bị giả mạo hoặc một thành phần bị cài mã độc có thể trở thành đường dẫn để tiếp cận tài nguyên nội bộ.

Không vì tiện lợi mà bỏ qua bước kiểm chứng

Sức hấp dẫn lớn nhất của AI là sự tiện lợi. Nhưng chính tâm lý muốn có một công cụ nhanh hơn, miễn phí hơn hoặc nhiều tính năng hơn có thể khiến người dùng dễ mắc bẫy.

Trước hết, người dùng cần thận trọng với các phần mềm AI được phát tán qua đường dẫn lạ, email, quảng cáo không rõ nguồn gốc hoặc những tệp cài đặt được chia sẻ bên ngoài các kênh chính thức. Việc một ứng dụng sử dụng đúng tên và logo của một dịch vụ nổi tiếng không đồng nghĩa đó là sản phẩm thật.

Với doanh nghiệp, yêu cầu còn cao hơn. Chuyên gia Kaspersky khuyến nghị phải thiết lập ranh giới bảo mật rõ ràng giữa nội dung bên ngoài và tài nguyên nội bộ được sử dụng trong phát triển phần mềm; đồng thời kiểm soát không chỉ môi trường phát triển tích hợp mà cả tiện ích mở rộng, không gian làm việc và quyền được cấp cho AI agent. Doanh nghiệp cũng cần kiểm soát cách phần mềm được đưa vào môi trường phát triển và theo dõi các hoạt động diễn ra trong hệ thống.

Các chuyên gia cũng đề xuất cách tiếp cận “AI đối đầu AI”, sử dụng chính công nghệ AI để chủ động phát hiện mối đe dọa, kết hợp với kiến trúc Zero Trust và hệ thống phòng thủ toàn diện cho thiết bị, mạng, ứng dụng và dữ liệu.

AI đang giúp con người làm việc nhanh hơn và mở ra nhiều cơ hội mới. Nhưng một công nghệ càng được tin tưởng càng có khả năng bị lợi dụng để tạo ra những chiếc bẫy tinh vi hơn.

Với người dùng, nguy cơ lớn đôi khi không nằm ở việc không biết sử dụng AI, mà ở chỗ quá tin vào một thứ chỉ mang tên AI. Một cú nhấp chuột để cài đặt phần mềm giả mạo có thể chỉ mất vài giây. Hậu quả của nó có thể là mất dữ liệu, mất quyền kiểm soát thiết bị và thậm chí mở cánh cửa để kẻ xấu xâm nhập vào cả hệ thống doanh nghiệp.

Trong thời đại AI, biết sử dụng công nghệ là cần thiết. Nhưng biết kiểm chứng công nghệ mình đang sử dụng có thực sự là thứ nó tự nhận hay không, đang trở thành một kỹ năng an toàn không kém phần quan trọng.