Tìm giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị Thành cổ Diên Khánh

Dự hội thảo có PGS.TS Đặng Văn Bài - Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia; Thiếu tướng, TS Nguyễn Xuân Năng - nguyên Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam; ông Đinh Văn Thiệu - nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh; ông Lê Văn Hoa - Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Khánh Hòa; lãnh đạo Viện Bảo tồn di tích (Bộ VHTTDL), Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh), lãnh đạo các sở, ngành, cùng các chuyên gia, nhà nghiên cứu.

Hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững

Thành cổ Diên Khánh là công trình kiến trúc quân sự tiêu biểu, mang giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và khảo cổ học, gắn liền với quá trình hình thành, phát triển của vùng đất Khánh Hòa.

Việc bảo vệ và khai thác hợp lý di sản này không chỉ giúp giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương mà còn góp phần cụ thể hóa Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Nhằm định hình không gian đô thị vệ tinh, sinh thái và văn hóa cho Diên Khánh gắn kết với Nha Trang, UBND tỉnh Khánh Hòa đã phê duyệt Đề án "Bảo tồn và phát huy giá trị di tích Thành cổ Diên Khánh giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045".

Việc tổ chức hội thảo là bước đi quan trọng để lấy ý kiến phản biện khoa học, đánh giá đúng thực trạng và tìm ra hướng đi sát thực tế trước khi triển khai Đề án.

Đa dạng giải pháp từ giới chuyên môn

Tại hội thảo, các đại biểu đã trình bày nhiều bài tham luận giàu hàm lượng khoa học và tập trung thảo luận về các vấn đề then chốt như: đánh giá biến cố lịch sử và thách thức bảo tồn hiện hữu; đề xuất tầm nhìn chiến lược đến năm 2045; chia sẻ bài học kinh nghiệm từ các di tích tương đồng; bàn về công tác nghiên cứu khảo cổ học; các giải pháp phát triển di sản trong bối cảnh đô thị hóa và hội nhập du lịch...

Từng được xây dựng như một "kinh thành thu nhỏ" dưới thời Nguyễn Ánh (1793), Thành cổ Diên Khánh sở hữu cấu trúc kiến trúc quy chuẩn với đầy đủ các hạng mục quan trọng như Hoàng cung (Dinh Tuần vũ), Kỳ đài, Dinh Án sát và hệ thống kho lương, kho vũ khí. Tuy nhiên, trước tác động của chiến tranh cùng sự bào mòn của thời gian, hầu hết các công trình kiến trúc nguyên bản bên trong nội thành đến nay đã không còn tồn tại.

Đánh giá về định hướng bảo tồn và khai thác di tích, Thiếu tướng, TS. Nguyễn Xuân Năng – nguyên Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam – nhận định: “Việc khai thác Thành cổ Diên Khánh dưới góc độ kiến trúc hiện gặp rất nhiều khó khăn do các hạng mục gốc đã bị phá hủy. Dù vậy, di tích này lại nắm giữ giá trị vô giá về mặt lịch sử, đặc biệt là những dấu ấn gắn liền với các biến cố quan trọng của dân tộc”.

Chính vì vậy, thay vì tập trung vào yếu tố kiến trúc đã mai một, giải pháp tối ưu cho Thành cổ Diên Khánh hiện nay là đẩy mạnh khai thác, làm nổi bật các câu chuyện và sự kiện lịch sử còn ghi dấu tại mảnh đất này, qua đó đưa di tích trở thành điểm đến văn hóa - lịch sử tầm vóc.

Trước thực trạng mật độ dân cư sinh sống dày đặc bên trong nội thành Thành cổ Diên Khánh, việc giải tỏa toàn bộ hộ dân để phục vụ công tác bảo tồn, cải tạo được đánh giá là thiếu khả thi.

Phát biểu về bài toán này, ThS. Nguyễn Thị Hà (Viện Bảo tồn di tích, Bộ VHTTDL) nhận định: “Không thể di dời toàn bộ cư dân ra khỏi khu vực nội thành. Thay vào đó, cần xác định người dân địa phương chính là chủ thể trong việc quản lý và phát huy giá trị di sản văn hóa”.

Từ góc độ chuyên môn, đại diện Viện Bảo tồn di tích cho rằng chính quyền địa phương cần tập trung vào công tác chỉnh trang, cải tạo hạ tầng với mật độ xây dựng vừa phải, đảm bảo sự hài hòa giữa việc nâng cao đời sống dân sinh và yêu cầu bảo vệ không gian di sản.

Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Văn Hoa, Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh tầm quan trọng của Thành cổ Diên Khánh trong việc tạo dựng không gian văn hóa, giáo dục truyền thống và phát triển du lịch địa phương.

Đồng thời, đại diện lãnh đạo Sở khẳng định sẽ ghi nhận, tổng hợp toàn bộ các ý kiến tâm huyết của giới chuyên gia để báo cáo UBND tỉnh, làm cơ sở xây dựng kế hoạch hành động cụ thể trong thời gian tới.