Lý giải nguyên nhân đóng BHXH hơn 37 năm, lương hưu chỉ hơn 10 triệu đồng mỗi tháng

Đóng BHXH lâu năm chưa đồng nghĩa với lương hưu cao

Một người lao động có hơn 37 năm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), đạt tỉ lệ hưởng lương hưu tối đa 75%, nhưng mức lương hưu chỉ hơn 10 triệu đồng/tháng. Nguyên nhân là mức bình quân tiền lương làm căn cứ tính lương hưu của người này chỉ hơn 13,6 triệu đồng.

Trao đổi với phóng viên Báo Lao Động về trường hợp trên, BHXH TP Hà Nội cho biết, theo Luật BHXH năm 2024, mức hưởng lương hưu được xác định trên cơ sở tỉ lệ hưởng lương hưu và mức bình quân tiền lương hoặc thu nhập làm căn cứ đóng BHXH.

Căn cứ Điều 66, Điều 72 Luật BHXH năm 2024 và Điều 13 Nghị định 158/2025/NĐ-CP, mức lương hưu hằng tháng đối với người đóng BHXH bắt buộc được tính theo công thức:

Mức lương hưu hằng tháng = Tỉ lệ hưởng lương hưu hằng tháng × Mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.

Trong đó, tỉ lệ hưởng lương hưu hằng tháng được xác định theo thời gian đóng BHXH và giới tính của người lao động.

Đối với lao động nữ, tỉ lệ hưởng lương hưu hằng tháng bằng 45% tương ứng với 15 năm đóng BHXH. Sau đó, cứ thêm mỗi năm đóng được tính thêm 2%, mức tối đa bằng 75%.

Đối với lao động nam, tỉ lệ hưởng lương hưu hằng tháng bằng 45% tương ứng với 20 năm đóng BHXH. Sau đó, cứ thêm mỗi năm đóng được tính thêm 2%, mức tối đa bằng 75%.

Như vậy, theo cách tính thông thường, lao động nữ đóng đủ 30 năm và lao động nam đóng đủ 35 năm BHXH có thể đạt tỉ lệ hưởng lương hưu tối đa 75%. Tuy nhiên, số tiền lương hưu thực nhận còn phụ thuộc vào mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.

Cách tính bình quân tiền lương quyết định mức lương hưu

Theo BHXH TP Hà Nội, việc xác định mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH phụ thuộc vào chế độ tiền lương mà người lao động thuộc diện áp dụng.

Đối với người lao động có toàn bộ thời gian đóng BHXH theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định, mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH được tính theo số năm đóng BHXH trước khi nghỉ hưu, tùy thuộc thời điểm bắt đầu tham gia.

Cụ thể như sau:

Người bắt đầu tham gia BHXH trước ngày 1.1.1995 được tính bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của 5 năm cuối trước khi nghỉ hưu.

Người bắt đầu tham gia từ ngày 1.1.1995 đến hết ngày 31.12.2000 được tính bình quân của 6 năm cuối trước khi nghỉ hưu.

Người bắt đầu tham gia từ ngày 1.1.2001 đến hết ngày 31.12.2006 được tính bình quân của 8 năm cuối trước khi nghỉ hưu.

Người bắt đầu tham gia từ ngày 1.1.2007 đến hết ngày 31.12.2015 được tính bình quân của 10 năm cuối trước khi nghỉ hưu.

Người bắt đầu tham gia từ ngày 1.1.2016 đến hết ngày 31.12.2019 được tính bình quân của 15 năm cuối trước khi nghỉ hưu.

Người bắt đầu tham gia từ ngày 1.1.2020 đến hết ngày 31.12.2024 được tính bình quân của 20 năm cuối trước khi nghỉ hưu.

Người bắt đầu tham gia BHXH từ ngày 1.1.2025 trở đi được tính bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của toàn bộ thời gian đóng.

Đối với người lao động có toàn bộ thời gian đóng BHXH theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định, mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH được tính trên toàn bộ thời gian tham gia.

Trường hợp người lao động vừa có thời gian đóng BHXH theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định, vừa có thời gian đóng theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định thì tính bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH chung của các thời gian.

Trong đó, thời gian đóng BHXH theo chế độ tiền lương do Nhà nước quy định được tính bình quân theo khoản 1 Điều 72 Luật BHXH năm 2024.

BHXH TP Hà Nội lý giải, lương hưu không chỉ phụ thuộc vào thời gian đóng BHXH mà còn phụ thuộc vào mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH trong quá trình tham gia.

Nếu mức đóng BHXH những năm đầu quá thấp, khi tính bình quân toàn bộ quá trình hoặc bình quân các năm cuối theo quy định, những năm có mức tiền lương thấp sẽ kéo giảm mức bình quân chung, từ đó ảnh hưởng đến số tiền lương hưu nhận được.

Bên cạnh đó, theo Điều 68 Luật BHXH năm 2024, thời gian đóng BHXH vượt quá số năm tương ứng với tỉ lệ hưởng tối đa 75% (trên 35 năm đối với nam và trên 30 năm đối với nữ) không làm tăng thêm tỉ lệ hưởng lương hưu hằng tháng.

Thay vào đó, người lao động đủ điều kiện theo quy định được hưởng trợ cấp một lần khi nghỉ hưu, tính theo số năm đóng BHXH vượt mức.

Mức trợ cấp đối với mỗi năm đóng vượt được tính bằng 0,5 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Trường hợp người lao động đã đủ điều kiện hưởng lương hưu mà tiếp tục đóng BHXH, mức trợ cấp đối với mỗi năm đóng vượt kể từ sau thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu đến thời điểm nghỉ hưu được tính bằng 2 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.

Như vậy, người lao động đóng BHXH trong thời gian dài có thể đạt tỉ lệ hưởng lương hưu tối đa, nhưng mức lương hưu thực tế vẫn phụ thuộc vào mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH theo quy định.