“Xanh hóa” các làng nghề truyền thống

Tập trung gỡ điểm nóng ô nhiễm làng nghề

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, toàn thành phố hiện có 1.350 làng nghề, làng có nghề phân bố chủ yếu tại các xã, phường khu vực ngoại thành. Đến nay, thành phố đã công nhận 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống. Trong số này, nhiều làng nghề hoạt động trong lĩnh vực chế biến nông sản, cơ khí, tái chế nhựa, dệt nhuộm, mây tre đan… tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao, nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Trọng Nhất cho biết, áp lực môi trường tại các làng nghề hiện nay rất lớn do đa số cơ sở sản xuất có quy mô hộ gia đình, công nghệ còn lạc hậu, nằm xen kẽ trong khu dân cư. Nếu không có giải pháp đồng bộ từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng đến thay đổi nhận thức của người dân, rất khó giải quyết triệt để tình trạng ô nhiễm.

Để giải bài toán môi trường làng nghề, thành phố đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách quan trọng. Nổi bật là Quyết định số 2546/QĐ-UBND ban hành danh mục, lộ trình và kế hoạch xử lý ô nhiễm môi trường đối với các làng nghề trên địa bàn thành phố Hà Nội đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Thành phố cũng vừa phê duyệt “Đề án tổng thể phát triển làng nghề trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến năm 2050”, trong đó đặt mục tiêu duy trì 100% làng nghề được công nhận đủ các điều kiện về bảo vệ môi trường.

Thành phố xác định 11 nhóm giải pháp trọng tâm như: Quy hoạch làng nghề, hoàn thiện chính sách hỗ trợ bảo vệ môi trường, phát triển cụm công nghiệp làng nghề, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và tăng cường xã hội hóa nguồn lực xử lý ô nhiễm... Thành phố cũng đẩy mạnh đánh giá mức độ ô nhiễm tại các làng nghề, đã xác định được 60 làng nghề ô nhiễm môi trường cần xử lý theo lộ trình đến năm 2030; 16 làng nghề ô nhiễm có dấu hiệu mai một cần xử lý môi trường kết hợp khôi phục sản xuất.

Giải pháp quan trọng khác là đầu tư hạ tầng xử lý nước thải. Hiện đã có 17 làng nghề thuộc phạm vi thu gom, xử lý nước thải của 9 dự án, nhà máy xử lý nước thải tập trung; 188 làng nghề có hệ thống thoát nước tập trung. Ngoài ra, nhiều dự án xử lý nước thải quy mô lớn đang được đẩy nhanh tiến độ. Khi hoàn thành, các công trình này sẽ góp phần thu gom, xử lý nước thải cho nhiều khu vực làng nghề, giảm áp lực ô nhiễm môi trường trong các khu dân cư…

Hướng tới làng nghề xanh, bền vững

Không chỉ đầu tư hạ tầng, Hà Nội còn đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường làng nghề. Các địa phương tổ chức nhiều lớp tập huấn về Luật Bảo vệ môi trường, hướng dẫn phân loại rác tại nguồn, vận động sử dụng nguyên liệu sản xuất thân thiện với môi trường.

Phó Chủ tịch UBND xã Hưng Đạo Trần Đức Thắng cho biết, việc bảo vệ môi trường làng nghề hiện không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý mà cần có sự đồng thuận của người dân và các hộ sản xuất. Nếu người dân không cùng thay đổi nhận thức, chủ động đổi mới phương thức sản xuất, rất khó đạt mục tiêu phát triển làng nghề xanh, bền vững.

Nhiều mô hình bảo vệ môi trường cộng đồng cũng đang phát huy hiệu quả như: “Ngày thứ bảy xanh”, tổ tự quản bảo vệ môi trường làng nghề, phân loại rác tại nguồn...

Công tác kiểm tra, giám sát cũng được siết chặt. Các cơ quan chức năng của thành phố đã kiểm tra, thanh tra hơn 3.200 cơ sở, vụ việc liên quan đến môi trường; xử phạt gần 3.000 trường hợp với tổng số tiền gần 60 tỷ đồng. Riêng Công an thành phố đã xử lý 30 vụ vi phạm pháp luật về môi trường tại các làng nghề và cụm công nghiệp với số tiền xử phạt hơn 2,2 tỷ đồng. Các vi phạm chủ yếu liên quan đến xả thải vượt quy chuẩn, không đấu nối nước thải vào hệ thống xử lý tập trung, lưu giữ chất thải nguy hại không đúng quy định.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn cho rằng, bảo vệ môi trường làng nghề là nhiệm vụ khó, cần lộ trình dài hơi với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, địa phương. Thành phố sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho các dự án xử lý nước thải, thúc đẩy di dời các cơ sở gây ô nhiễm; đồng thời kiên quyết xử lý các trường hợp vi phạm kéo dài.

Quan điểm xuyên suốt của thành phố là phát triển kinh tế làng nghề phải đi đôi với bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống cho người dân. Đối với những làng nghề không đáp ứng tiêu chí về bảo vệ môi trường, cơ quan chức năng sẽ yêu cầu triển khai biện pháp khắc phục hoặc xem xét thu hồi danh hiệu.

Giữ nghề truyền thống là cần thiết, nhưng gìn giữ môi trường sống cho cộng đồng còn quan trọng hơn. Với những giải pháp đồng bộ đang được triển khai, Hà Nội kỳ vọng sẽ từng bước cải thiện môi trường tại các làng nghề, hướng tới mô hình sản xuất xanh, tuần hoàn và phát triển bền vững.