Xây dựng thương hiệu làng nghề: Đòn bẩy phát triển kinh tế nông thôn
Sở hữu hệ thống làng nghề lớn nhất cả nước, thành phố Hà Nội đang đứng trước cơ hội chuyển hóa “di sản sản xuất” thành “tài sản thương hiệu”.
Việc xây dựng thương hiệu làng nghề không chỉ góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát triển du lịch, nâng cao vị thế Thủ đô trong tiến trình hội nhập.
Việc xây dựng thương hiệu làng nghề không chỉ góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát triển du lịch Thủ đô. Trong ảnh: Du khách tham quan các sản phẩm được trưng bày tại làng lụa Vạn Phúc (phường Hà Đông).
Giá trị kinh tế đặc biệt của hệ thống làng nghề
Hà Nội từ lâu được mệnh danh là “đất trăm nghề”, nơi hội tụ hệ thống làng nghề phong phú, đa dạng bậc nhất cả nước. Toàn thành phố hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, hội tụ 6/7 nhóm ngành nghề theo cơ cấu ngành nghề nông thôn Việt Nam; trong đó 337 làng nghề, nghề truyền thống đã được công nhận chính thức, gồm 269 làng nghề, 61 làng nghề truyền thống và 7 nghề truyền thống.
Hệ thống làng nghề Hà Nội có vai trò đặc biệt quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông thôn. Các làng nghề đang tạo việc làm ổn định cho khoảng 800.000 lao động, thu nhập bình quân cao hơn 1,3-1,5 lần so với thuần nông.
Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, giá trị sản xuất từ khu vực làng nghề Hà Nội đạt hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm. Sản phẩm làng nghề Hà Nội xuất khẩu tới gần 90 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có nhiều thị trường lớn như: Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc...
Cùng với giá trị kinh tế, sản phẩm làng nghề Hà Nội còn mang hàm lượng văn hóa cao. Toàn thành phố hiện có 351 nghệ nhân, gồm: 16 Nghệ nhân nhân dân, 51 Nghệ nhân ưu tú và 284 Nghệ nhân Hà Nội. Đây là lực lượng nòng cốt trong việc gìn giữ tinh hoa nghề truyền thống và truyền nghề cho thế hệ trẻ. Bên cạnh đó, hệ thống 47 hội làng nghề, 3 hiệp hội và 7 câu lạc bộ đã hình thành mạng lưới liên kết, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và quảng bá sản phẩm.
Đáng chú ý, đến nay, 100 làng nghề có sản phẩm đạt chứng nhận OCOP, nhiều sản phẩm đạt hạng 4-5 sao, trở thành quà tặng, hàng lưu niệm và hàng xuất khẩu có giá trị cao.
Đặc biệt, hai làng nghề tiêu biểu là gốm Bát Tràng và lụa Vạn Phúc đã được Hội đồng Thủ công Thế giới công nhận là thành viên của Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo toàn cầu, đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng thương hiệu làng nghề Hà Nội trên bình diện quốc tế.
Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền khẳng định: “Hệ thống làng nghề là một trong những trụ cột kinh tế - văn hóa đặc thù của Hà Nội. Nếu biết khai thác đúng hướng, xây dựng thương hiệu bài bản, làng nghề không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn trở thành ngành kinh tế văn hóa có giá trị gia tăng cao, đóng góp bền vững cho tăng trưởng của Thủ đô".
Du khách tham quan quy trình sản xuất gốm mỹ nghệ tại làng nghề Bát Tràng (xã Bát Tràng).
Từng bước hình thành hệ sinh thái số cho làng nghề
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, xây dựng thương hiệu làng nghề không thể chỉ dừng lại ở việc gắn nhãn mác hay tổ chức vài hoạt động quảng bá đơn lẻ, mà phải tiếp cận theo hướng tổng thể, gắn kết chặt chẽ giữa sản xuất - thị trường - du lịch - môi trường - chuyển đổi số.
Những năm gần đây, Hà Nội đã tổ chức hàng loạt sự kiện xúc tiến thương mại và quảng bá sản phẩm làng nghề như Festival làng nghề, tuần hàng OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm), hội chợ trong nước và quốc tế.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, riêng năm 2025, thành phố đã tổ chức 4 sự kiện quảng bá theo vùng miền, 2 tuần hàng OCOP - làng nghề - nông sản an toàn, 5 tuần hàng OCOP với 250 gian hàng, giới thiệu hơn 1.000 sản phẩm. Hà Nội cũng tích cực tham gia các hội chợ lớn như Vietnam Expo, Vietfood, hội chợ tại Hoa Kỳ, châu Âu và chuẩn bị tham gia các triển lãm thủ công mỹ nghệ quốc tế...
Tuy nhiên, trong xu thế phát triển mới, thương hiệu làng nghề không chỉ gắn với sản phẩm vật chất, mà cần được mở rộng thành “thương hiệu không gian văn hóa - trải nghiệm” gắn với du lịch. Thực tế cho thấy, du lịch làng nghề đang trở thành hướng đi giàu tiềm năng, giúp gìn giữ tri thức nghề truyền thống, nâng cao ý thức bảo tồn di sản trong cộng đồng, tạo thêm việc làm cho người dân...
Chủ tịch UBND xã Thường Tín Phan Thanh Tùng chia sẻ: “Chúng tôi xác định xây dựng thương hiệu làng nghề phải gắn với phát triển du lịch. Mỗi làng nghề không chỉ bán sản phẩm, mà còn bán câu chuyện văn hóa, không gian trải nghiệm và dịch vụ”.
Cùng với du lịch, chuyển đổi số đang trở thành “chìa khóa” để nâng tầm thương hiệu làng nghề. Thành phố đã và đang hỗ trợ các cơ sở sản xuất ứng dụng thương mại điện tử, livestream bán hàng, truy xuất nguồn gốc điện tử, xây dựng cơ sở dữ liệu sản phẩm OCOP, từng bước hình thành hệ sinh thái số cho làng nghề. Nhờ đó, nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ đã tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng trong nước và quốc tế, rút ngắn khâu trung gian, gia tăng giá trị cho người sản xuất. Bên cạnh đó, yếu tố môi trường cũng được xác định là điều kiện tiên quyết.
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Xuân Đại, xây dựng thương hiệu làng nghề Hà Nội không chỉ là nhiệm vụ kinh tế thuần túy, mà là chiến lược phát triển tổng hợp mang tính dài hạn, kết tinh giữa kinh tế, văn hóa, du lịch và môi trường. Khi thương hiệu được đặt trên nền tảng giá trị truyền thống, đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững, làng nghề sẽ trở thành “đại sứ văn hóa” của Thủ đô.
