Đưa làng nghề Thủ đô vươn ra thế giới

Đây không chỉ là niềm tự hào của riêng người dân địa phương, mà còn đánh dấu bước tiến quan trọng trong hành trình đưa làng nghề Hà Nội hội nhập sâu rộng với thị trường quốc tế.

Từ những giá trị văn hóa được gìn giữ qua hàng trăm năm, làng nghề Thủ đô đang từng bước chuyển mình, khẳng định thương hiệu, phát triển bền vững và trở thành động lực cho công nghiệp văn hóa, du lịch sáng tạo của Hà Nội.

“Đại sứ văn hóa” của Hà Nội trên bản đồ thủ công thế giới

Những ngày trung tuần tháng 1-2026, thông tin Hội đồng Thủ công thế giới (World Crafts Council - WCC) công nhận 2 làng nghề Sơn Đồng (về tác phẩm chạm khắc gỗ và sơn mài mạ vàng tâm linh) và Chuyên Mỹ (về đồ khảm trai và sơn mài xà cừ) của Hà Nội trở thành “Làng thủ công thế giới” đã tạo nên niềm phấn khởi không chỉ đối với nghệ nhân và người dân địa phương, mà còn với những người làm công tác bảo tồn, phát triển làng nghề của Thủ đô.

Trước đó, vào cuối năm 2024, hai làng nghề tiêu biểu khác là gốm sứ Bát Tràng và dệt lụa Vạn Phúc cũng đã được WCC vinh danh, đưa Hà Nội trở thành địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng làng nghề tham gia mạng lưới thủ công sáng tạo toàn cầu. Việc được “định danh toàn cầu” không chỉ là sự ghi nhận những giá trị văn hóa, nghệ thuật đặc sắc được hun đúc qua nhiều thế hệ, mà còn mở ra cơ hội lớn để các làng nghề Hà Nội từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

Tại xã Sơn Đồng, trải qua nhiều thăng trầm, nghề điêu khắc, sơn tạc tượng truyền thống vẫn được người dân nơi đây gìn giữ bền bỉ nhờ truyền thống gia đình, niềm say mê nghề và bàn tay tài hoa của các nghệ nhân.

Nghệ nhân trẻ Nguyễn Viết Thịnh, làng Sơn Đồng cho biết: "Gia đình tôi có 5 đời gắn bó với nghề sơn tạc tượng. Với tôi, việc theo nghề không chỉ là kế nghiệp tổ tiên, mà còn là trách nhiệm gìn giữ và tôn vinh giá trị văn hóa của quê hương”.

Nếu Sơn Đồng nổi tiếng với nghệ thuật điêu khắc gỗ và sơn mài mạ vàng, thì Chuyên Mỹ lại được biết đến là cái nôi của nghề khảm trai - sơn mài với lịch sử hơn 1.000 năm.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ Nguyễn Thị Thùy Hương, nét độc đáo của sản phẩm khảm trai nơi đây nằm ở kỹ thuật xử lý nguyên liệu và tay nghề tinh xảo của người thợ. Những mảnh trai, ốc được lựa chọn kỹ lưỡng, khi cẩn khảm không bị vỡ, luôn phẳng, khít với mặt gỗ. Hoa văn được cắt khắc tỉ mỉ, đòi hỏi kinh nghiệm lâu năm, con mắt thẩm mỹ tinh tế và sự kiên nhẫn của nghệ nhân.

Trong quá trình làm việc tại Hà Nội cuối năm 2025 để xem xét kết nạp các làng nghề tham gia mạng lưới, Phó Chủ tịch Hội đồng Thủ công thế giới khu vực châu Phi Nadia Meer bày tỏ ấn tượng sâu sắc khi trực tiếp tham quan các làng nghề Thủ đô. Bà cho rằng, mỗi sản phẩm thủ công không chỉ là một vật phẩm mỹ nghệ, mà còn hàm chứa câu chuyện về lịch sử, văn hóa và đời sống của cộng đồng địa phương.

Đối với Sơn Đồng, bà Nadia Meer đánh giá các sản phẩm sơn tạc tượng không chỉ giàu giá trị truyền thống, mà còn có tiềm năng trở thành những thiết kế mang tính biểu tượng nếu được cải tiến theo hướng hiện đại, đa dạng công năng, thuận tiện vận chuyển và phù hợp với không gian sống đương đại.

Từ định danh toàn cầu đến chiến lược phát triển bền vững

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa, hiện nay Hà Nội có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 làng nghề truyền thống đã được UBND thành phố công nhận. Việc 4 làng nghề tiêu biểu của Thủ đô được WCC ghi danh trong mạng lưới thủ công sáng tạo toàn cầu là dấu mốc quan trọng, góp phần định vị thương hiệu thủ công Hà Nội trên trường quốc tế, thúc đẩy phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.

Cũng theo ông Hoa, thời gian qua, thành phố Hà Nội luôn quan tâm công tác bảo tồn và phát triển làng nghề theo hướng bền vững. UBND thành phố đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường xây dựng Đề án bảo tồn, phát triển làng nghề Hà Nội giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, với nhiều giải pháp đồng bộ: Bảo tồn giá trị văn hóa, lịch sử; hỗ trợ nghệ nhân truyền nghề cho thế hệ trẻ; hoàn thiện cơ chế, chính sách về tín dụng, xúc tiến thương mại, chuyển đổi số. Đặc biệt, tại kỳ họp HĐND thành phố cuối năm 2025, nhiều cơ chế hỗ trợ phát triển làng nghề đã được xem xét, phê duyệt, kỳ vọng tháo gỡ khó khăn cho các cơ sở sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm làng nghề và OCOP Thủ đô.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam Lê Bá Ngọc lưu ý, danh hiệu của WCC được đánh giá lại định kỳ 4 năm/lần, đòi hỏi các làng nghề phải không ngừng đổi mới, sáng tạo, duy trì các tiêu chí khắt khe. Việc bảo tồn hoa văn truyền thống, khuyến khích thế hệ trẻ sáng tạo, tổ chức các cuộc thi sản phẩm là những giải pháp thiết thực để làng nghề phát triển bền vững. Từ những làng nghề nghìn năm tuổi, Hà Nội đang từng bước đưa thủ công mỹ nghệ trở thành “đại sứ văn hóa” trên trường quốc tế. Hành trình ấy không chỉ là câu chuyện gìn giữ di sản, mà còn là con đường phát triển, nơi truyền thống và sáng tạo song hành, mở ra tương lai mới cho làng nghề Thủ đô.