Giữ vững nhịp xuất khẩu gạo bằng chiến lược chất lượng cao

Thông tin từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, trong hai tháng 3 và 4/2026, Philippines sẽ hạn chế nhập khẩu gạo xuống khoảng 150.000 tấn/tháng, thấp hơn nhiều so với mức bình quân khoảng 400.000 tấn/tháng trước đó.

Động thái này nhằm bảo vệ nông dân trồng lúa của Philippines khi bước vào cao điểm thu hoạch vụ chính trong tháng 3 và 4/2026. Theo VFA, đây là một phần trong chiến lược điều hành tổng thể năm 2026 của Philippines, hướng đến mục tiêu kiểm soát lượng gạo nhập khẩu nhưng vẫn bảo đảm nhu cầu cung ứng nội địa.

Việc thị trường lớn nhất “siết” nhập khẩu diễn ra đúng thời điểm vụ đông xuân 2025-2026 tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) bước vào giai đoạn thu hoạch rộ, làm dấy lên lo ngại giá lúa gạo trong nước sẽ chịu áp lực giảm khi nguồn cung tăng trong khi đầu ra bị thu hẹp.

Tuy nhiên, số liệu xuất khẩu đầu năm cho thấy tháng 01/2026, Việt Nam xuất khẩu ước đạt 600 nghìn tấn gạo, kim ngạch 370 triệu USD, tăng 12,4% về lượng và 16,9% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Giá xuất khẩu bình quân đạt 616,6 USD/tấn, tăng 4%.

Theo Cục Hải quan, trong tháng đầu tiên của năm 2026, Philippines nhập khẩu từ Việt Nam 331.770 tấn gạo, trị giá 147,4 triệu USD, chiếm 50,93% về lượng và 47,7% về giá trị xuất khẩu gạo của Việt Nam trong tháng này. Điều đó cho thấy thị trường Philippines vẫn giữ vai trò chủ lực, dù sắp tới có điều chỉnh chính sách.

Bên cạnh Philippines, Indonesia, Malaysia và nhiều quốc gia châu Phi tiếp tục tăng nhập khẩu gạo Việt Nam. Năm 2025, Ghana và Bờ Biển Ngà ghi nhận mức tăng lần lượt 21,3% và 67,5%. Đáng chú ý, Bangladesh tăng gấp 125 lần. Đây là những tín hiệu tích cực, góp phần giảm áp lực phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ.

Trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ, ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam nhấn mạnh: Muốn bán được gạo, trước hết phải xem nhu cầu thị trường thế giới, đặc biệt là các thị trường truyền thống như Philippines. Đồng thời, cần xem xét các điều kiện, tiêu chuẩn họ đặt ra cũng như năng lực cạnh tranh về giá cả và chất lượng của các đối thủ để có chiến lược phù hợp.

Theo ông Lê Thanh Tùng, cần đánh giá khách quan xem gạo Việt Nam đã đáp ứng đầy đủ các yêu cầu đó hay chưa; nếu còn khó khăn, phải tháo gỡ các “nút thắt”. Thực tế, chuỗi ngành hàng lúa gạo chưa thực sự bền vững. Vì vậy, Đề án phát triển 01 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh của Chính phủ đang được triển khai nhằm chuẩn hóa quy trình sản xuất, bảo đảm năng suất đồng đều, giảm giá thành nhờ cắt giảm chi phí không cần thiết, tăng hiệu suất sử dụng phân bón và đẩy mạnh liên kết sản xuất – tiêu thụ.

Cùng với đó, việc tăng cường các giải pháp canh tác lúa giảm phát thải thấp sẽ góp phần xây dựng thương hiệu lúa gạo Việt Nam từ hợp tác xã và doanh nghiệp. Khi cạnh tranh tại các thị trường khó tính, gạo Việt Nam cần chứng minh được mức độ an toàn thực phẩm, chất lượng ổn định, giá cả hợp lý, khả năng cung ứng bền vững và yếu tố canh tác thân thiện môi trường. Đây là những tiêu chí được các nước như Nhật Bản, Singapore, Canada đặc biệt quan tâm, nhất là với các dòng gạo đặc sản.

“Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam đang khuyến cáo, thực hiện liên kết trong sản xuất và tiêu thụ lúa gạo theo Đề án 1 triệu ha lúa của Chính phủ”, ông Lê Thanh Tùng cho hay.

Theo báo cáo của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đến nay vụ lúa đông xuân 2025-2026 tại ĐBSCL đã thu hoạch khoảng 250.000 héc ta trên tổng diện tích gieo sạ 1,266 triệu héc ta. Nguồn cung dồi dào đòi hỏi sự chủ động trong điều hành xuất khẩu, điều tiết thị trường và đa dạng hóa đầu ra.

Trong bối cảnh Philippines điều chỉnh chính sách nhập khẩu, thách thức là rõ ràng nhưng cũng mở ra cơ hội tái cấu trúc ngành hàng theo hướng chất lượng cao, xanh và bền vững hơn. Nếu tận dụng tốt các hiệp định thương mại, mở rộng thị trường mới và củng cố chuỗi liên kết, gạo Việt Nam hoàn toàn có thể giữ vững vị thế trên bản đồ lương thực toàn cầu.

Lê Sơn