Điền kinh Việt Nam tự tin hướng tới ASIAD: Xây nền cho tương lai

ASIAD 20 không chỉ là đích đến của đội tuyển điền kinh Việt Nam trong năm 2026, mà còn là phép thử đối với chiến lược phát triển của môn thể thao “nữ hoàng”. Từ đổi mới công tác huấn luyện, đầu tư cho các nội dung trọng điểm đến phát hiện, đào tạo lực lượng kế cận, điền kinh Việt Nam đang từng bước xây dựng nền tảng để hướng tới thành công bền vững ở đấu trường châu lục.

Chuẩn bị cho bước bứt phá

Nếu hai tấm Huy chương Vàng tại Giải điền kinh tiếp sức vô địch châu Á 2026 tạo thêm niềm tin trước thềm ASIAD 20, thì cơ sở để điền kinh Việt Nam nuôi tham vọng cạnh tranh huy chương lại đến từ quá trình chuẩn bị được triển khai từ nhiều tháng trước. Không còn duy trì cách huấn luyện đồng loạt như trước, đội tuyển đang chuyển dần sang mô hình cá nhân hóa giáo án theo từng nhóm nội dung và từng vận động viên, phù hợp với xu hướng huấn luyện hiện đại.

Ngay từ đầu năm 2026, 49 vận động viên ưu tú nhất của điền kinh Việt Nam đã tập trung tại hai Trung tâm Huấn luyện thể thao quốc gia ở Hà Nội và Đà Nẵng. Mỗi nhóm nội dung được xây dựng chương trình chuyên môn riêng, dựa trên đặc điểm thể chất, kỹ thuật và mục tiêu thành tích. Trong khi nhóm chạy trung bình, chạy dài với đầu tàu Nguyễn Thị Oanh tập trung nâng cao sức bền và khả năng duy trì tốc độ, các nhóm chạy ngắn, vượt rào hay nhảy lại ưu tiên hoàn thiện kỹ thuật xuất phát, tăng tốc và xử lý từng chi tiết trong thi đấu.

Điểm đáng chú ý hơn cả là sự trưởng thành của lớp trẻ, lực lượng được kỳ vọng tạo nên bước chuyển giao cho điền kinh Việt Nam trong chu kỳ mới. Lê Thị Cẩm Tú, ở tuổi 20, đã tạo dấu ấn khi xô đổ kỷ lục quốc gia nội dung 200m nữ tồn tại suốt 15 năm của Vũ Thị Hương.

Trong khi đó, Phùng Thị Huệ tiếp tục khẳng định tiềm năng với tấm Huy chương Vàng 100m tại Giải điền kinh Singapore mở rộng 2026, từng bước rút ngắn khoảng cách với chuẩn quốc gia. Sự kết hợp giữa những trụ cột giàu kinh nghiệm và lớp trẻ đang tiến bộ nhanh giúp đội tuyển hình thành lực lượng có chiều sâu hơn so với các chu kỳ trước.

Ở nhóm tốc độ nữ, 5 gương mặt gồm Lê Thị Cẩm Tú, Hà Thị Thu, Kha Thanh Trúc, Hoàng Dư Ý và Phùng Thị Huệ được cử sang Trung Quốc tập huấn dài hạn theo chương trình đã được Ban huấn luyện xây dựng từ đầu năm. Đây không chỉ là đợt nâng cao chuyên môn, mà còn là bước chuẩn bị trực tiếp cho ASIAD 20, nơi các nội dung 100m, 200m và tiếp sức 4x100m nữ được xác định là những mũi nhọn có khả năng cạnh tranh thành tích.

Hiệu quả của quá trình đầu tư bước đầu đã được kiểm chứng qua các giải đấu quốc tế. Sau khi tích lũy kinh nghiệm tại Giải vô địch tiếp sức châu Á 2024, nhóm vận động viên này tiếp tục có màn thể hiện tích cực tại SEA Games 33 với Huy chương Đồng 100m của Hà Thị Thu (11 giây 58), Huy chương Bạc 200m của Lê Thị Cẩm Tú (23 giây 14, đồng thời lập kỷ lục quốc gia mới) và Huy chương Bạc nội dung tiếp sức 4x100m nữ.

Quan trọng hơn những tấm huy chương, các kết quả này cho thấy nhóm vận động viên trẻ đang từng bước rút ngắn khoảng cách với các đối thủ hàng đầu khu vực, qua đó tạo thêm cơ sở để Ban huấn luyện hướng tới mục tiêu cao hơn ở ASIAD.

Theo đánh giá của Ban huấn luyện, nội dung tiếp sức 4x100m nữ đang mở ra nhiều kỳ vọng. Khác với ASIAD 19, khi Việt Nam không đăng ký tham dự, đội hình hiện nay đã có sự đồng đều về trình độ, đồng thời nhiều vận động viên bước vào giai đoạn sung sức nhất trong sự nghiệp.

Đợt tập huấn tại Trung Quốc được kỳ vọng sẽ giúp các tuyển thủ hoàn thiện kỹ thuật trao gậy, nâng cao tốc độ và tích lũy thêm bản lĩnh thi đấu trước khi bước vào sân chơi lớn nhất châu Á.

Dẫu vậy, hành trình chinh phục ASIAD 20 vẫn được dự báo đầy thử thách. So với sân chơi SEA Games, điền kinh châu Á quy tụ nhiều cường quốc như Trung Quốc, Nhật Bản, Bahrain, Qatar hay Ấn Độ, trong khi các nội dung sức mạnh như đẩy tạ, ném lao vẫn còn là khoảng cách rất lớn đối với Việt Nam.

Chính vì vậy, thay vì đầu tư dàn trải, đội tuyển lựa chọn chiến lược tập trung nguồn lực vào những nội dung có khả năng cạnh tranh cao nhất, đặc biệt là các nội dung tiếp sức và những cá nhân đang đạt điểm rơi phong độ. Đó được xem là hướng đi thực tế, đồng thời là nền tảng để điền kinh Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tại ASIAD 20.

Bài toán kế cận sau lời cảnh báo từ lứa U20

Nếu những tín hiệu tích cực từ đội tuyển quốc gia mang đến niềm tin trước thềm ASIAD 20, thì Giải vô địch điền kinh U20 châu Á 2026 tại Hồng Kông (Trung Quốc) lại gióng lên lời cảnh báo về chiều sâu lực lượng kế cận.

Lần đầu tiên sau nhiều năm, đội tuyển điền kinh U20 Việt Nam rời sân chơi châu lục mà không giành được huy chương nào, dù góp mặt với tám vận động viên. Kết quả ấy cho thấy khoảng cách với các cường quốc trong khu vực vẫn còn khá lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao chất lượng đào tạo trẻ nếu muốn duy trì sức cạnh tranh ở những chu kỳ ASIAD tiếp theo.

Trong số các tuyển thủ, Châu Ngọc Quỳnh Anh tiến gần bục huy chương nhất khi xếp hạng tư nội dung nhảy ba bước nữ với thành tích 12,55m, còn cách Huy chương Vàng gần 0,8m. Mai Ngọc Ánh đứng thứ năm nội dung nhảy cao với mức xà 1,69m.

Ở các nội dung chạy, Lương Xuân Sơn (3.000m chướng ngại vật nam), Đinh Thị Thu Hương (3.000m chướng ngại vật nữ) và Vũ Thị Trà My (800m nữ) đều xếp hạng năm, cho thấy khoảng cách chuyên môn với nhóm vận động viên hàng đầu châu lục vẫn còn khá lớn.

Điều đáng suy ngẫm không nằm ở việc đội tuyển U20 trắng tay, mà ở khoảng cách chuyên môn vẫn còn khá lớn ở nhiều nội dung trọng điểm. Trong bối cảnh lực lượng U20 sẽ là nguồn bổ sung trực tiếp cho đội tuyển quốc gia trong vài năm tới, kết quả tại Hồng Kông (Trung Quốc) cho thấy điền kinh Việt Nam vẫn còn nhiều việc phải làm để rút ngắn khoảng cách với các nền điền kinh hàng đầu châu lục.

Đại diện Ban huấn luyện đội tuyển điền kinh trẻ Việt Nam cho biết, các tuyển thủ đều đã thi đấu với tinh thần quyết tâm cao và giải đấu sẽ là cơ sở để rà soát, điều chỉnh chương trình huấn luyện trong thời gian tới.

Thực tế, không ít tuyển thủ Việt Nam trước đây từng trưởng thành từ các giải U18, U20 châu Á để rồi trở thành trụ cột của đội tuyển quốc gia. Vì thế, kết quả tại Hồng Kông không nên chỉ nhìn dưới góc độ thành tích của một giải đấu, mà còn là phép thử đối với hiệu quả của cả hệ thống phát hiện, đào tạo và bồi dưỡng lực lượng kế cận.

Lời cảnh báo từ lứa U20 càng trở nên đáng chú ý khi điền kinh Việt Nam đang triển khai Đề án phát triển điền kinh Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045. Theo định hướng này, lực lượng từ U15 đến U20 được xác định là nền tảng cho chu kỳ phát triển tiếp theo, hướng tới các kỳ ASIAD và Olympic. Điều đó đồng nghĩa với việc mỗi gương mặt trẻ không chỉ cần bộc lộ tố chất, mà còn phải chứng minh tiềm năng phát triển lâu dài để được đầu tư trọng điểm.

Đề án cũng hướng tới xây dựng hệ thống đào tạo đồng bộ từ tuyến năng khiếu, tuyến trẻ đến đội tuyển các địa phương và đội tuyển quốc gia, đồng thời mở rộng nguồn tuyển từ các giải trẻ, trường học và những trường hợp có năng khiếu đặc biệt. Mục tiêu không chỉ là phát hiện tài năng, mà còn tạo ra một quy trình đào tạo và sàng lọc liên tục nhằm bảo đảm nguồn lực kế cận cho điền kinh Việt Nam.

Trong chiến lược đó, các giải trẻ quốc gia đóng vai trò như “bộ lọc” chuyên môn để tuyển chọn lực lượng cho những chu kỳ ASIAD và Olympic tiếp theo. Giải vô địch trẻ quốc gia 2026 tại Thái Nguyên vì thế không chỉ là nơi tranh chấp huy chương, mà còn là dịp để các nhà chuyên môn đánh giá, phát hiện và đầu tư những gương mặt triển vọng ở từng nhóm nội dung.

Xa hơn nữa, hệ thống thi đấu học đường tiếp tục được xem là “mạch nguồn” của điền kinh thành tích cao. Giải Thể thao học sinh phổ thông toàn quốc 2026 với gần 600 học sinh tham dự đã xuất hiện nhiều gương mặt triển vọng như Huỳnh Thịnh (TPHCM), Lê Duy Đoàn (Hà Nội), Nguyễn Minh Tâm (Lâm Đồng), Đồng Thị Hường (Bắc Ninh) hay Dương Vương Bình (Quảng Trị).

Theo Tổng Thư ký Liên đoàn Điền kinh Việt Nam Nguyễn Mạnh Hùng, những sân chơi học đường không chỉ phản ánh chất lượng đào tạo của các địa phương, mà còn là kênh quan trọng để phát hiện vận động viên cho hệ thống điền kinh thành tích cao.

Tuy nhiên, phát hiện được tài năng mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn hơn nằm ở việc tạo dựng môi trường đào tạo đủ chất lượng để các vận động viên trẻ tiếp tục phát triển, tích lũy kinh nghiệm quốc tế và từng bước vươn tới đẳng cấp châu lục. Thực tế cho thấy không ít tài năng từng tỏa sáng ở các giải trẻ nhưng chưa thể phát triển đúng tiềm năng vì thiếu điều kiện đầu tư hoặc lộ trình huấn luyện phù hợp.

Hai chức vô địch tại Giải điền kinh tiếp sức vô địch châu Á 2026 mang đến niềm tin cho mục tiêu trước mắt. Nhưng để khát vọng chinh phục đấu trường châu Á trở thành hiện thực, điền kinh Việt Nam cần nhiều hơn những thành tích của một thế hệ. Khi dòng chảy tài năng được duy trì liên tục từ học đường, giải trẻ đến đội tuyển quốc gia, những bước tiến hôm nay mới có thể trở thành nền tảng cho thành công bền vững trong tương lai.