Anh trai vượt ngàn chông gai gây sốt khi tái hiện chuyện Thạch Sanh, Lạc Long Quân - Âu Cơ

Đưa di sản vào ngôn ngữ sân khấu hiện đại

Công diễn 4 của “Anh trai vượt ngàn chông gai” là một Chương Văn hóa với chủ đề “Đầu đội trời, chân đạp đất”, nơi những giá trị truyền thống được các nghệ sĩ tiếp cận bằng ngôn ngữ sân khấu đương đại.

Hát Then, đàn Tính, chèo, hát ru, cải lương, đờn ca tài tử, dân ca Nam Bộ cùng những truyền thuyết, câu chuyện dân gian được đặt trong các màn trình diễn hiện đại, tạo nên sự giao thoa giữa những giá trị lâu đời và thị hiếu của khán giả trẻ.

Điểm đáng chú ý trong cách các nghệ sĩ khai thác văn hóa truyền thống là họ không xem những chất liệu này như phần trang trí cho tiết mục. Âm nhạc dân gian, nhạc cụ, hình tượng văn hóa và câu chuyện nguồn cội được sử dụng để tạo nên cấu trúc và tinh thần riêng cho từng màn trình diễn.

Với “Tích tịch tình tang”, liên minh Hợp Lực - Rực Rỡ lấy cảm hứng từ truyện cổ tích “Thạch Sanh” để đưa những nét đặc trưng trong văn hóa Tày lên sân khấu.

Hát Then, đàn Tính được kết hợp với múa sư tử mèo, múa bát và những hình ảnh gợi không khí lễ hội vùng Đông Bắc, tạo nên một không gian giàu bản sắc nhưng vẫn phù hợp với sân khấu hiện đại.

Trong “Tiếng ru cội nguồn”, liên minh Nguyên Tố - Mỹ Mãn kết hợp chất liệu chèo, hát ru Bắc Bộ và âm hưởng sáo vùng Tây Bắc với hiphop, trap để kể câu chuyện về cội nguồn dựa trên truyền thuyết Lạc Long Quân - Âu Cơ.

Đến tiết mục “Trên đất mình” của liên minh Quý Tử - Bềnh Bồng, cải lương, dân ca Nam Bộ và đờn ca tài tử được hòa quyện với cách phối khí, dàn dựng hiện đại.

NSƯT thổi sáo Trần Văn Sơn nhìn nhận sự kết hợp giữa cải lương và các dòng nhạc mới, trẻ trung, sôi động đã tạo nên một “cầu nối” giữa chất liệu dân tộc và hiện đại. Theo ông, cách làm này cũng giúp những chất liệu văn hóa truyền thống trở nên dễ tiếp thu hơn đối với giới trẻ.

Khi văn hóa trở thành cầu nối giữa các thế hệ

Một điểm đặc biệt của Công diễn 4 là sự xuất hiện của những nghệ sĩ, nghệ nhân thuộc thế hệ trước bên cạnh các gương mặt trẻ. Văn hóa vì thế không chỉ được truyền tải qua một tiết mục mà còn trở thành câu chuyện về sự tiếp nối, truyền thừa.

Trong tiết mục mang âm hưởng văn hóa Tày, mẹ Hoàng Dũng - PGS.TS Hoàng Thị Chiên, thành viên nhóm hát Then Suối Ngàn - lần đầu đứng trên sân khấu lớn cùng con trai.

Từng là giảng viên Khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, bà đến với hát Then sau khi nghỉ hưu. Sự góp mặt của bà tạo nên một khoảnh khắc đặc biệt khi một loại hình văn hóa được thế hệ trước thực hành và truyền lại, rồi tiếp tục xuất hiện qua cách thể hiện của thế hệ trẻ.

Hà An Huy cũng được mẹ là NSƯT Minh Phương hướng dẫn kỹ thuật hát chèo và lựa chọn làn điệu chèo phù hợp cho tiết mục “Tiếng ru cội nguồn”. Những câu chuyện như vậy cho thấy sự tiếp nối văn hóa đôi khi bắt đầu từ chính gia đình, từ việc một thế hệ trao lại cho thế hệ sau tình yêu và sự hiểu biết về nghệ thuật truyền thống.

Ở “Trên đất mình”, sự kết nối ấy được thể hiện rõ qua cuộc gặp gỡ giữa các nghệ sĩ trẻ và những người đã có nhiều năm gắn bó với âm nhạc dân gian.

Nghệ sĩ guitar phím lõm Quốc Đại cho biết anh đã chơi đờn ca tài tử 12 năm. Gia đình không có truyền thống theo loại hình nghệ thuật này, nhưng từ nhỏ anh đã được tiếp xúc với cải lương nên dần hình thành tình yêu, sau đó tìm hiểu và học tập nghiêm túc tại Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh.

Câu chuyện của Quốc Đại lại cho thấy sự tiếp nối văn hóa không nhất thiết phải diễn ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật. Một người trẻ hoàn toàn có thể tiếp nhận giá trị dân gian từ môi trường xung quanh, rồi chủ động học hỏi để trở thành người tiếp tục gìn giữ và lan tỏa nó.

Quốc Đại cũng tin rằng, sự hưởng ứng nhiệt tình của khán giả trẻ đối với đờn ca tài tử, cải lương là một tín hiệu tích cực. Anh cùng các nghệ sĩ trẻ mong muốn tiếp tục duy trì và lan tỏa những loại hình nghệ thuật này đến công chúng.