Lựa chọn ngành y, học sinh cần lưu ý gì?

Tại Ngày hội tìm hiểu và khám phá bức tranh nghề nghiệp Furure Fest 2026 tại Hà Nội, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Đặng Thị Ngọc Dung, nguyên giảng viên cao cấp Bộ môn Hoá sinh; Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm chuẩn chất lượng xét nghiệm; Trưởng Bộ môn Khoa học xét nghiệm, Khoa Kỹ thuật Y học - Trường Đại học Y Hà Nội, hiện là Trưởng khoa Xét nghiệm chung, Bệnh viện Mặt Trời Hà Nội đã có nhiều trải lòng về ngành y.

Ngành y - hành trình học tập suốt đời

Chia sẻ với học sinh lớp 12 trước ngưỡng cửa chọn ngành, chọn nghề, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Đặng Thị Ngọc Dung cho rằng: Ở tuổi 18, nhiều em đang đứng trước ngã rẽ quan trọng nhưng lại dễ bị chi phối bởi các yếu tố bên ngoài như mong muốn của cha mẹ, ảnh hưởng từ bạn bè hay truyền thông về những ngành nghề được cho là “hot”.

Theo bà, thay vì lựa chọn theo số đông, học sinh cần hiểu rõ năng lực cốt lõi, tính cách và điều thực sự khiến mình có động lực mỗi ngày. Quan trọng không chỉ là phải nỗ lực thật nhiều, mà là lựa chọn đúng hướng.

Trong nhiều năm qua, ngành y luôn được xem là nghề nghiệp có vị thế trong xã hội. Tuy nhiên, phía sau sự tôn trọng và hào quang ấy là hành trình đào tạo dài, áp lực lớn và nhiều đánh đổi.

Nếu nhiều ngành học khác chỉ cần khoảng 4 năm đào tạo đại học thì với ngành y, thời gian học tập kéo dài hơn rất nhiều. Sau khi tốt nghiệp, người học còn phải thực hành, thi chứng chỉ hành nghề, học chuyên khoa, thạc sĩ, tiến sĩ và liên tục cập nhật kiến thức theo quy định của ngành. “Ngành y thực sự là hành trình học suốt đời”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Đặng Thị Ngọc Dung chia sẻ.

Không chỉ áp lực học tập, môi trường làm việc của ngành y cũng đặc biệt khắc nghiệt. Những ca trực xuyên đêm, cường độ làm việc cao, phải đối diện với đau đớn, bệnh tật và cả ranh giới sinh tử của người bệnh khiến nhiều nhân viên y tế rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài.

Một bác sĩ tại bệnh viện tuyến trung ương có thể khám cho 70 - 80 bệnh nhân mỗi ngày, vừa chẩn đoán bệnh, kê đơn thuốc, xử lý các tình huống khẩn cấp, vừa chịu áp lực về chuyên môn và trách nhiệm nghề nghiệp. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí tính mạng của người bệnh.

Tuy nhiên, điều giữ chân nhiều người ở lại với nghề chính là giá trị nhân văn đặc biệt mà ngành y mang lại. Đó là niềm hạnh phúc ở khoảnh khắc cứu sống một bệnh nhân, tiếng khóc của trẻ sơ sinh chào đời hay ánh mắt biết ơn của người bệnh sau điều trị.

Triển vọng lâu dài của ngành y

Theo các chuyên gia, dù áp lực lớn nhưng ngành y vẫn là lĩnh vực có triển vọng lâu dài. Khi xã hội phát triển, nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng, vai trò của nhân lực y tế càng trở nên quan trọng.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Đặng Thị Ngọc Dung cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số, trong khi các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp hay tim mạch ngày càng phổ biến và trẻ hóa. Bên cạnh đó là nguy cơ xuất hiện các dịch bệnh mới nổi hay các bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người... Điều đó khiến nhu cầu nhân lực ngành sức khỏe tiếp tục gia tăng trong nhiều năm tới.

Đáng chú ý, ngành y hiện nay không chỉ gói gọn trong hình ảnh bác sĩ điều trị truyền thống. Cùng với sự phát triển của công nghệ, hệ sinh thái ngành sức khỏe đang mở rộng với rất nhiều lĩnh vực mới.

Ngoài bác sĩ đa khoa, bác sĩ chuyên khoa hay dược sĩ, ngành y còn có các lĩnh vực như điều dưỡng, kỹ thuật xét nghiệm, vật lý trị liệu, chẩn đoán hình ảnh, gây mê hồi sức, y tế dự phòng, công nghệ y sinh hay nghiên cứu dữ liệu y tế. Trong tương lai, các lĩnh vực liên quan đến công nghệ sinh học, y học chính xác, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn trong y tế sẽ phát triển rất mạnh.

Những công nghệ như xét nghiệm gene, chỉnh sửa gene trong điều trị, công nghệ tế bào gốc ứng dụng trong y tế hay phân tích dữ liệu lớn trong y tế đang mở ra hướng phát triển mới cho y học hiện đại. Điều này đồng nghĩa với việc học sinh yêu thích khoa học sức khỏe sẽ có thêm nhiều lựa chọn nghề nghiệp hơn trước đây.

Đặc biệt, các chuyên ngành xét nghiệm, kỹ thuật y sinh hay y tế dự phòng được đánh giá là những lĩnh vực giàu tiềm năng nhưng hiện vẫn thiếu nhân lực chất lượng cao.

Theo chia sẻ của Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Ngọc Dung, Việt Nam hiện vẫn còn thiếu nhiều nhân lực y tế giỏi, đặc biệt ở tuyến cơ sở và các địa phương. Không chỉ thiếu về số lượng, ngành y còn thiếu những người “thực sự làm được việc”. Nhiều bệnh viện và phòng khám hiện rất khó tuyển được bác sĩ, kỹ thuật viên hay điều dưỡng có năng lực chuyên môn tốt.

Cơ hội lớn luôn đi kèm yêu cầu cao hơn. Người trẻ muốn theo đuổi ngành y trong tương lai cần không ngừng học hỏi, thích nghi với công nghệ mới và sẵn sàng làm việc trong môi trường áp lực cao.

Với học sinh lớp 12 đang cân nhắc lựa chọn ngành y, các chuyên gia cho rằng điều quan trọng nhất là hiểu rõ bản thân trước khi quyết định.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Đặng Thị Ngọc Dung khuyên học sinh không nên chọn ngành chỉ vì danh tiếng, điểm chuẩn cao hay kỳ vọng của gia đình. Thay vào đó, cần tìm hiểu kỹ về môi trường học tập, tính chất công việc và tự đặt câu hỏi liệu bản thân có thực sự phù hợp hay không.

Một lời khuyên được đưa ra là học sinh nên trải nghiệm thực tế trước khi quyết định. Các hoạt động tham quan bệnh viện, trải nghiệm môi trường y tế hay trò chuyện với người đang làm nghề sẽ giúp các em có cái nhìn chân thực hơn về ngành. Muốn đi đường dài với ngành y phải có cam kết lâu dài, lựa chọn phù hợp và sự thấu hiểu từ gia đình.

Ngành y không dành cho những người chỉ tìm kiếm sự ổn định hay hào quang. Đây là nghề đòi hỏi trí tuệ sâu sắc, trái tim nhân hậu, lòng trắc ẩn và tinh thần trách nhiệm rất lớn.