Tuyển sinh đại học 2026: “Công thức” chọn ngành

Khi Quy chế tuyển sinh có nhiều thay đổi, thị trường lao động liên tục biến động cùng sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, các chuyên gia khuyến nghị: Thí sinh cần hiểu rõ năng lực bản thân, xây dựng chiến lược phù hợp và cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đăng ký nguyện vọng.

Nắm chắc quy chế, xây chiến lược nguyện vọng

Theo thông tin từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 dự kiến diễn ra trong hai ngày 11 và 12-6. Kết quả thi được công bố lúc 8 giờ ngày 1-7. Sau đó, thí sinh đăng ký, điều chỉnh và bổ sung nguyện vọng trực tuyến từ ngày 2-7 đến 17 giờ ngày 14-7.

Năm 2026, Quy chế tuyển sinh có nhiều điểm mới, yêu cầu thí sinh cần đặc biệt lưu ý. Theo quy định, mỗi cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức xét tuyển, không tính xét tuyển thẳng. Phương thức xét học bạ sẽ dựa trên kết quả 6 học kỳ, đồng thời có tăng trọng số với môn toán và ngữ văn.

Ngoài ra, mỗi tổ hợp xét tuyển phải đạt từ 15 điểm trở lên. Mỗi thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng theo thứ tự ưu tiên. Một số ngành đặc thù như Sư phạm, Công an có quy định riêng về thứ tự đăng ký nguyện vọng. Với khối ngành Sư phạm, thí sinh chỉ được đăng ký từ nguyện vọng 1 đến 5; riêng ngành Công an yêu cầu đặt ở nguyện vọng 1.

Dù mỗi trường có cách quy đổi, cộng điểm khác nhau, nhưng mức quy đổi không vượt quá 1/3 tổng điểm tổ hợp và điểm khuyến khích tối đa là 1,5 điểm. Do đó, thí sinh và phụ huynh cần đọc kỹ đề án tuyển sinh của từng trường để cập nhật đầy đủ thông tin, tránh nhầm lẫn hoặc bỏ lỡ cơ hội.

Theo các chuyên gia tuyển sinh, việc xây dựng chiến lược nguyện vọng khoa học sẽ giúp tăng đáng kể khả năng trúng tuyển. Học sinh nên liệt kê các ngành và trường mình yêu thích, tìm hiểu điểm chuẩn ít nhất trong hai năm gần đây, đồng thời phân chia nguyện vọng thành ba nhóm.

Nhóm đầu tiên là các ngành yêu thích nhất, có thể cao hơn năng lực hiện tại từ 1-2 điểm. Nhóm thứ hai là những ngành phù hợp với năng lực học tập thực tế. Nhóm cuối cùng là các nguyện vọng an toàn, có mức điểm chuẩn thấp hơn năng lực hiện tại để đảm bảo cơ hội trúng tuyển.

Bên cạnh việc chọn ngành, chọn trường, việc lựa chọn tổ hợp môn xét tuyển phù hợp cũng rất quan trọng. Một tổ hợp có lợi thế sẽ giúp thí sinh gia tăng khả năng cạnh tranh vào ngành yêu thích, nên mỗi thí sinh cần nghiên cứu kỹ quy định của từng trường để có chiến thuật đăng ký phù hợp.

Tiến sĩ Nguyễn Phi Sơn, Phó Giám đốc kiêm Trưởng phòng Đào tạo Đại học Duy Tân cho rằng, thí sinh cần xác định rõ ngành học mình thực sự yêu thích trước, sau đó mới lựa chọn trường đào tạo ngành đó. Theo ông, nhiều học sinh hiện nay vẫn có xu hướng chọn trường trước rồi mới cân nhắc ngành học, dẫn đến việc thiếu động lực hoặc dễ chán nản trong quá trình học tập.

Không ít học sinh và phụ huynh hiện vẫn xem việc xét tuyển đại học như một “cuộc đua điểm số”, trong khi yếu tố quan trọng hơn lại là sự phù hợp. Nếu không hiểu rõ năng lực, sở thích và mục tiêu nghề nghiệp của bản thân, thí sinh rất dễ rơi vào tình trạng học ngành không phù hợp hoặc phải chuyển hướng sau một thời gian ngắn.

Hiểu mình và hiểu nhu cầu xã hội để chọn đúng ngành

Chia sẻ về việc chọn ngành, chọn trường, nhà giáo Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Chu Văn An (Hà Nội) cho rằng, phụ huynh cần đồng hành cùng con thay vì áp đặt. Việc sắp xếp thứ tự nguyện vọng phải dựa trên mong muốn thực sự của học sinh bởi chỉ các em mới hiểu rõ điều mình muốn theo đuổi.

Đặc biệt, nhà giáo Nguyễn Thị Nhiếp nhấn mạnh nguyên tắc “3 phải, 3 không” khi đăng ký xét tuyển. Trong đó, “3 phải” gồm: Phải đăng ký nguyện vọng theo đúng thứ tự yêu thích; phải chọn đúng ngành mình mong muốn; phải có ít nhất một nguyện vọng an toàn. “3 không” là: Không chọn ngành, trường theo trào lưu; không bỏ qua truyền thống nghề nghiệp gia đình; không thờ ơ với nhu cầu của thị trường lao động.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, học sinh hiện chịu tác động lớn từ tâm lý chạy theo các ngành “hot”. Tuy nhiên, khái niệm “hot” nhiều khi chỉ mang tính nhất thời. Có những ngành được truyền thông nhắc đến nhiều nhưng nhu cầu tuyển dụng thực tế lại giảm dần hoặc mức độ cạnh tranh quá cao.

Tiến sĩ Đinh Phương Duy, Chủ tịch Hội Khoa học tâm lý giáo dục thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, chọn ngành chỉ theo xu hướng mà không cân nhắc yếu tố bản thân, gia đình và nhu cầu xã hội là lựa chọn mang nhiều tính may rủi. Khi chọn ngành, điều quan trọng nhất là phải hiểu mình phù hợp với nghề gì, có ưu thế nào, muốn trở thành người như thế nào trong tương lai.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Chu Cẩm Thơ, Phó Tổng Giám đốc Đại học Phenikaa cũng khuyến nghị, thí sinh nên chọn những ngành xã hội đang cần để gia tăng cơ hội việc làm. Đồng thời cân nhắc các ngành gắn với bối cảnh sống của bản thân, như ngành nghề gia đình đang làm hay ngành có nhiều cơ hội tại địa phương để học sinh có lợi thế phát triển.

Các chuyên gia cho rằng, học sinh cần tiếp cận thông tin tuyển sinh một cách đầy đủ, chủ động tìm hiểu dự báo nhân lực, xu hướng tuyển dụng và trải nghiệm thực tế nghề nghiệp nếu có điều kiện. Khi hiểu mình, hiểu xã hội, việc chọn ngành sẽ bớt áp lực và việc đưa ra quyết định đúng đắn cũng trở nên dễ dàng hơn.

"Hãy nhớ rằng, nhà tuyển dụng không tuyển chúng ta vì bằng cấp. Chúng ta cũng không chứng minh được mình thế nào, đáng mức lương bao nhiêu chỉ vì bằng cấp. Hãy chọn học ngành xã hội cần và bản thân có nhiều lợi thế để tăng cơ hội làm chủ được công việc của mình trong tương lai…”, Phó giáo sư, Tiến sĩ Chu Cẩm Thơ nhấn mạnh.