Xuất khẩu nông sản Hà Nội: Mở đường từ giá trị, định vị bằng chất lượng

Dù đạt nhiều kết quả tích cực với kim ngạch trên 2 tỷ USD trong năm qua, nông sản Hà Nội vẫn đứng trước yêu cầu phải tái định vị theo hướng nâng cao giá trị, chất lượng và xây dựng thương hiệu. Trong đó, quy hoạch vùng sản xuất gắn với chế biến được xem là “lời giải” cho bài toán phát triển bền vững.

Tăng trưởng chưa tương xứng với tiềm năng

Năm 2025, xuất khẩu nông sản Hà Nội tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực với kim ngạch ước đạt trên 2 tỷ USD, trong đó nhóm nông sản - thực phẩm chủ lực đạt khoảng 1,385 tỷ USD. Đây là kết quả đáng ghi nhận trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều biến động. Đằng sau con số này là nền tảng sản xuất nông nghiệp ổn định với tổng giá trị toàn ngành đạt hơn 70.000 tỷ đồng, tăng trưởng 3,55%. Các vùng sản xuất chuyên canh từng bước hình thành. Đặc biệt, trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản tạo nguồn cung lớn và tương đối đồng đều. Hà Nội đang sở hữu hệ sinh thái nông nghiệp đa dạng với hơn 3.400 sản phẩm OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm), hàng trăm chuỗi liên kết và hơn 250 doanh nghiệp tham gia xuất khẩu...

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho rằng, kết quả nổi bật của xuất khẩu nông sản Thủ đô thời gian qua không chỉ nằm ở con số kim ngạch, mà quan trọng hơn là sự chuyển dịch mạnh về chất. Nhiều nhóm hàng đã khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế như nông sản chế biến, sản phẩm làng nghề, gạo chất lượng cao, rau quả an toàn, sản phẩm chăn nuôi và thủy sản. Đặc biệt, các mặt hàng có giá trị gia tăng cao như thực phẩm chế biến, sản phẩm OCOP, thủ công mỹ nghệ từ nguyên liệu nông nghiệp đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn, cho thấy hướng đi đúng trong tái cơ cấu ngành. Việc mở rộng thị trường xuất khẩu sang hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ đã khẳng định năng lực thích ứng và nâng cấp tiêu chuẩn của nông sản Hà Nội. Đây cũng là tiền đề quan trọng để thành phố tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu theo hướng bền vững, gia tăng giá trị thay vì chỉ dựa vào sản lượng.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, một trong những hạn chế lớn hiện nay là sản xuất còn phân tán, quy mô nhỏ lẻ, chưa gắn chặt với quy hoạch vùng và công nghiệp chế biến. Điều này khiến giá trị gia tăng của nông sản chưa cao, sức cạnh tranh còn hạn chế. Chủ tịch UBND xã Bình Minh Nguyễn Đăng Việt chia sẻ: “Hiện nay, nhiều vùng sản xuất vẫn mang tính tự phát, chưa gắn với doanh nghiệp bao tiêu hoặc chế biến. Khi được mùa thì khó tiêu thụ, giá trị không ổn định".

Quy hoạch vùng gắn với nâng tầm xuất khẩu

Để đột phá, Hà Nội định hướng lại toàn bộ không gian sản xuất nông nghiệp theo hướng vùng hóa, chuyên canh hóa, gắn chặt với công nghiệp chế biến. Theo định hướng của ngành, các vùng sản xuất tập trung sẽ được quy hoạch rõ ràng: Vùng lúa chất lượng cao, vùng rau an toàn, vùng cây ăn quả, vùng chăn nuôi tập trung, vùng thủy sản công nghệ cao. Thực tế cho thấy, khi có quy hoạch vùng rõ ràng, việc cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu sẽ thuận lợi hơn. Đồng thời, doanh nghiệp cũng yên tâm đầu tư nhà máy chế biến, kho lạnh, logistics ngay tại vùng nguyên liệu. Đặc biệt, với Luật Thủ đô (sửa đổi), nông nghiệp Hà Nội sẽ có nguồn lực lớn để đầu tư sâu vào giá trị, chế biến.

Theo ông Tạ Văn Tường, quy hoạch vùng sản xuất là điều kiện tiên quyết để phát triển xuất khẩu. Nhưng nếu chỉ dừng ở sản xuất thì chưa đủ, bắt buộc phải gắn với chế biến sâu và thị trường. Đây là hướng đi xuyên suốt của ngành trong giai đoạn tới. Hiện nay, tỷ lệ nông sản chế biến của Hà Nội mới đạt khoảng 20-30%, phần lớn vẫn tiêu thụ dưới dạng tươi sống hoặc sơ chế... Vì vậy, việc phát triển công nghiệp chế biến được xác định là “khâu đột phá”. Thành phố khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu với công nghệ hiện đại như sấy, đông lạnh, đóng gói thông minh, chế biến thực phẩm tiện lợi…; đồng thời phát triển các trung tâm logistics nông sản, hệ thống kho lạnh để giảm tổn thất sau thu hoạch.

Ở góc độ chuyên gia, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn Đặng Kim Sơn cho rằng, để nâng cao giá trị nông sản, cần chuyển mạnh từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất quy mô lớn, gắn với chế biến và thị trường. Việc hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, liên kết chuỗi sẽ tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng, nâng sức cạnh tranh...

Toàn thành phố hiện có hơn 170 chuỗi nông sản, cần chuyển từ liên kết lỏng sang liên kết chặt, có hợp đồng dài hạn, có doanh nghiệp dẫn dắt và có thị trường xuất khẩu ổn định. Tuy vậy, vẫn còn những thách thức như: Việc tích tụ ruộng đất còn khó khăn; hạ tầng chế biến, logistics chưa đồng bộ; năng lực doanh nghiệp còn hạn chế; yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế về tiêu chuẩn môi trường, phát thải, an toàn thực phẩm cũng đặt ra áp lực lớn.

Nhằm khắc phục những hạn chế trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, thành phố tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách về đất đai, tín dụng, thu hút đầu tư; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, xúc tiến thương mại. “Mục tiêu vừa là tăng kim ngạch xuất khẩu, vừa xây dựng thương hiệu nông sản Hà Nội có uy tín trên thị trường quốc tế dựa trên nền tảng sản xuất xanh, sạch, bền vững”, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường thông tin.