Thách thức đối với việc tái định hình kinh tế toàn cầu

Theo IMF, cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang tạo ra nguy cơ hình thành một “cuộc khủng hoảng năng lượng với quy mô chưa từng có”. Nhà kinh tế trưởng của IMF, Pierre-Olivier Gourinchas cảnh báo, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa cũng như các cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực bị hư hại nghiêm trọng có thể gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nếu chiến sự kéo dài.

Từ đó, IMF đưa ra ba kịch bản chính. Kịch bản cơ sở, cũng là kịch bản tích cực nhất, là chiến sự tại Trung Đông sẽ kết thúc trong vài tuần tới, qua đó thị trường năng lượng ổn định trở lại vào giữa năm. Trong trường hợp này, tăng trưởng toàn cầu năm 2026 dự kiến đạt 3,1%, lạm phát khoảng 4,4% và kinh tế thế giới chỉ suy giảm nhẹ so với dự báo trước xung đột.

Kịch bản thứ hai là bất lợi, khi giá dầu duy trì quanh mức 100USD/thùng và xung đột kéo dài hơn dự kiến. Khi đó, tăng trưởng toàn cầu dự kiến chỉ còn 2,5%, lạm phát ở mức 4,4%, gây áp lực lớn lên các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng.

Trong kịch bản nghiêm trọng nhất, nếu xung đột kéo dài và leo thang, đẩy giá dầu chạm mức 110USD/thùng trong năm nay và 125USD/thùng vào năm 2027, tăng trưởng toàn cầu có thể chỉ còn đạt 2%, trong khi lạm phát tiệm cận 5,8%, đẩy kinh tế thế giới tiến gần nguy cơ “suy thoái toàn cầu”. IMF nhấn mạnh đây là mức tăng trưởng hiếm khi xảy ra, chỉ xuất hiện 4 lần kể từ năm 1980 (trong đó khủng hoảng tài chính năm 2008 và đại dịch covid-19 là hai ví dụ gần nhất).

Tuy nhiên, tác động của khủng hoảng sẽ phân bổ không đồng đều. Khu vực Trung Đông và Trung Á dự kiến chịu ảnh hưởng nặng nhất, với tăng trưởng chỉ còn khoảng 1,9%; trong đó Iran giảm hơn 6%, Qatar giảm 8,6% và Iraq giảm 6,8% theo dự báo.

Các nền kinh tế phát triển như Mỹ và châu Âu ít bị tổn thương hơn nhưng vẫn chịu tác động từ giá năng lượng tăng. Theo đó, tăng trưởng khu vực đồng euro (Eurozone) dự kiến chỉ khoảng 1,1%, Mỹ duy trì khoảng 2,3% - thấp hơn dự báo trước xung đột.

IMF dự báo lạm phát toàn cầu năm 2026 có thể ở mức 4,4%, nhưng trong kịch bản xấu nhất có thể vượt 6%. Khi đó, bài toán chính sách sẽ trở nên khó khăn hơn: Hoặc nới lỏng để hỗ trợ tăng trưởng, hoặc tiếp tục thắt chặt để kiềm chế lạm phát - cả hai lựa chọn đều tiềm ẩn rủi ro.

Trước những “làn gió ngược” ngày càng mạnh, IMF khuyến nghị các chính phủ cần thận trọng trong phản ứng chính sách. Các biện pháp hỗ trợ đại trà như trợ giá nhiên liệu, giảm thuế trên diện rộng hay trợ cấp thiếu mục tiêu có thể mang lại hiệu quả ngắn hạn nhưng về dài hạn lại làm gia tăng gánh nặng nợ công và áp lực lạm phát. Thay vào đó, chính sách tài khóa cần được thiết kế có mục tiêu rõ ràng, tập trung vào các nhóm dễ bị tổn thương và chỉ mang tính tạm thời.