Nâng chuẩn để đón vốn lớn: Câu chuyện phía sau mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán

Từ thu hút vốn đến giữ chân vốn

Khi tiến trình nâng hạng FTSE Russell bước vào giai đoạn quyết định, phần lớn sự quan tâm của thị trường vẫn xoay quanh câu hỏi quen thuộc: Việt Nam sẽ đón thêm bao nhiêu vốn ngoại sau khi được nâng hạng. Tuy nhiên, những ưu tiên được TS. Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), nhắc tới gần đây lại cho thấy một mối quan tâm khác đang dần hiện rõ: làm thế nào để thị trường đủ năng lực hấp thụ và duy trì các dòng vốn dài hạn sau khi các rào cản kỹ thuật được tháo gỡ.

Điều đáng chú ý là các nội dung được đề cập trải rộng từ phòng vệ rủi ro tỷ giá, cơ chế bù trừ trung tâm (CCP), tài khoản tổng (omnibus account), cho tới chất lượng hàng hóa trên thị trường. Thoạt nhìn, đây là những vấn đề thuộc các mảng khác nhau. Nhưng nếu đặt cạnh nhau, chúng đều liên quan tới cùng một câu chuyện: nâng chuẩn thị trường để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các nhà đầu tư tổ chức trong nước và quốc tế.

Trong số các nội dung được đề cập, phòng vệ rủi ro tỷ giá là một chi tiết đáng chú ý. Đây không phải vấn đề thường xuất hiện trong các cuộc thảo luận về nâng hạng, nhưng lại liên quan trực tiếp tới khả năng duy trì sự hiện diện của dòng vốn dài hạn trên thị trường.

Đối với các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, hiệu quả đầu tư không chỉ phụ thuộc vào diễn biến giá cổ phiếu mà còn chịu tác động từ biến động tỷ giá trong suốt thời gian nắm giữ tài sản. Vì vậy, khi đề cập tới cơ chế phòng vệ rủi ro tỷ giá cho nhà đầu tư gián tiếp nước ngoài, vấn đề đặt ra không chỉ là thu hút thêm nguồn vốn mới, mà còn là tạo điều kiện để nhà đầu tư duy trì hiện diện lâu dài trên thị trường.

Ở góc độ đó, câu chuyện vốn ngoại không còn dừng lại ở việc mở cửa thị trường hay đáp ứng các tiêu chí nâng hạng. Vấn đề được đặt ra là làm thế nào để môi trường đầu tư trở nên ổn định và thuận lợi hơn đối với các nhà đầu tư dài hạn.

Hạ tầng không chỉ để có thêm sản phẩm mới

Nếu phòng vệ tỷ giá liên quan tới quyết định phân bổ vốn của nhà đầu tư, thì câu chuyện hạ tầng lại liên quan tới khả năng vận hành của chính thị trường.

Một trong những nội dung được ông Nguyễn Sơn dành nhiều thời gian trao đổi là lộ trình triển khai giao dịch trong ngày (T+0), bán khống và các sản phẩm mới trên nền tảng KRX. Theo lãnh đạo VSDC, hệ thống KRX hiện đã được tích hợp các tính năng liên quan đến giao dịch trong ngày, bán chứng khoán chờ về và bán khống. Tuy nhiên, việc đưa các sản phẩm này vào vận hành không chỉ phụ thuộc vào công nghệ.

Để triển khai T+0 hoặc bán khống, thị trường cần có đầy đủ các cơ chế hỗ trợ như vay và cho vay chứng khoán (SBL), mua bắt buộc (buy-in), bán bắt buộc (sell-out), cùng các giải pháp xử lý trường hợp mất khả năng thanh toán hoặc không hoàn tất được nghĩa vụ bù trừ.

Điều đáng chú ý là trong phần giải thích của mình, TS. Nguyễn Sơn dành nhiều thời gian nói về các lớp phòng vệ và công cụ quản trị rủi ro hơn là bản thân các sản phẩm mới tại Vietnam Investment Forum 2026. Điều này cho thấy câu chuyện hạ tầng thị trường không chỉ nằm ở việc có thêm tính năng giao dịch hay mở rộng sản phẩm. Đằng sau mỗi sản phẩm mới là yêu cầu về một cơ chế kiểm soát rủi ro tương ứng nhằm bảo đảm an toàn cho toàn hệ thống.

Từ SBL (vay và cho vay chứng khoán), buy-in (mua bắt buộc), sell-out (bán bắt buộc) cho đến các quỹ phòng vệ hay cơ chế bù trừ trung tâm, đây đều là những cấu phần ít được chú ý hơn so với T+0 hay bán khống, nhưng lại đóng vai trò nền tảng đối với khả năng vận hành của thị trường trong giai đoạn phát triển cao hơn.

Câu chuyện hạ tầng cũng không dừng ở việc chuẩn bị cho các sản phẩm giao dịch mới. Khi đề cập tới lộ trình nâng hạng theo tiêu chuẩn MSCI, TS. Nguyễn Sơn cho biết thị trường đang tiếp tục hoàn thiện các cấu phần như đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và nghiên cứu mô hình tài khoản tổng (omnibus account). Nếu FTSE Russell là cột mốc nâng hạng đang ở rất gần, thì những cấu phần này lại gắn với mục tiêu nâng chuẩn thị trường theo các thông lệ quốc tế ở cấp độ cao hơn.

Theo TS. Nguyễn Sơn, các nội dung liên quan đến CCP và mô hình tài khoản tổng đang tiếp tục được hoàn thiện cả về công nghệ lẫn khung pháp lý. Đây là những cấu phần được nhiều tổ chức đầu tư quốc tế quan tâm khi đánh giá mức độ phát triển của thị trường.

Câu chuyện hạ tầng cũng không dừng ở việc chuẩn bị cho các sản phẩm giao dịch mới. Khi đề cập tới lộ trình nâng hạng theo tiêu chuẩn MSCI, TS. Nguyễn Sơn cho biết thị trường đang tiếp tục hoàn thiện các cấu phần như đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và nghiên cứu mô hình tài khoản tổng (omnibus account). Đây đều là những nội dung được nhiều tổ chức đầu tư quốc tế quan tâm khi đánh giá mức độ hoàn thiện của một thị trường.

Theo TS. Nguyễn Sơn, các nội dung liên quan đến CCP và mô hình tài khoản tổng đang tiếp tục được hoàn thiện cả về công nghệ lẫn khung pháp lý. Đây là những cấu phần được nhiều tổ chức đầu tư quốc tế quan tâm khi đánh giá mức độ phát triển của thị trường.

Nếu SBL, buy-in hay sell-out là các công cụ giúp xử lý rủi ro trong giao dịch, thì CCP (đối tác bù trừ trung tâm) và omnibus account (tài khoản tổng) lại là những mảnh ghép hướng tới việc đưa hạ tầng thị trường tiệm cận hơn với các thông lệ quốc tế. Đây cũng là những nội dung cho thấy quá trình nâng chuẩn thị trường không chỉ diễn ra ở cấp độ sản phẩm, mà còn ở cấp độ kiến trúc vận hành và bù trừ thanh toán.

Bài toán cuối cùng vẫn là chất lượng hàng hóa

Tuy nhiên, hạ tầng và quản trị rủi ro mới chỉ là một nửa câu chuyện. Đối với các quỹ đầu tư quy mô lớn, khả năng giải ngân cuối cùng vẫn phụ thuộc vào chất lượng và độ sâu của hàng hóa trên thị trường.

TS. Nguyễn Sơn tiếp tục nhấn mạnh các giải pháp nhằm cải thiện chất lượng hàng hóa trên thị trường, trong đó có cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, gắn IPO với niêm yết và thu hút các doanh nghiệp FDI quy mô lớn tham gia thị trường chứng khoán.

Đây là nhóm giải pháp hướng tới việc cải thiện quy mô và chất lượng hàng hóa trên thị trường. Bởi đối với các quỹ đầu tư lớn, cơ hội giải ngân không chỉ phụ thuộc vào việc thị trường có được nâng hạng hay không, mà còn phụ thuộc vào việc có đủ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu về quy mô, chất lượng và tính minh bạch hay không.

Thực tế, khả năng thu hút dòng vốn dài hạn luôn gắn với độ sâu của thị trường. Một thị trường có thêm doanh nghiệp lớn, thêm hàng hóa chất lượng và thêm cơ hội đầu tư sẽ có lợi thế lớn hơn trong việc duy trì sức hấp dẫn đối với các dòng vốn tổ chức.

Đặt cạnh nhau, những nội dung từ phòng vệ tỷ giá, CCP, SBL cho tới chất lượng hàng hóa cho thấy một điểm chung: phần lớn đều nằm ngoài các tiêu chí thường được nhắc tới trong câu chuyện nâng hạng. Tuy nhiên, đây lại là những yếu tố quyết định khả năng vận hành của thị trường sau khi các rào cản kỹ thuật được tháo gỡ.

Ở góc độ đó, nâng hạng có thể là một cột mốc quan trọng, nhưng không phải điểm kết thúc của quá trình phát triển thị trường. Điều được đặt ra phía sau các tiêu chí đánh giá là yêu cầu nâng chuẩn hạ tầng, quản trị rủi ro và chất lượng hàng hóa để đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của dòng vốn dài hạn.