Giá dầu tăng vẫn không thể ‘cứu’ kinh tế vùng Vịnh

Trong báo cáo cập nhật khu vực công bố tuần này, Ngân hàng Thế giới (WB) cho biết xung đột tiếp tục làm gián đoạn hoạt động kinh doanh và thương mại tại vùng Vịnh. Giá dầu cao cũng không đủ để bù đắp sự sụt giảm về khối lượng xuất khẩu, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng và nguồn thu ngân sách của các chính phủ.

Tác động không chỉ giới hạn trong khu vực. Việc nguồn cung năng lượng bị gián đoạn đã buộc các khách hàng tại châu Âu phải tìm kiếm nhiều nguồn khí đốt thay thế.

Theo dữ liệu sơ bộ của Kpler, xuất khẩu dầu thô từ Trung Đông trong 14 ngày của tháng 9 đã vượt mức trước xung đột, với các lô hàng được vận chuyển qua cả eo biển Hormuz và các tuyến thay thế. Tuy nhiên, WB lưu ý dự báo tăng trưởng 4,3% là cho cả năm và phản ánh tác động từ nhiều lĩnh vực của nền kinh tế, không chỉ dầu khí.

Thị trường khí đốt vẫn chịu sức ép. Một số lô hàng LNG của Qatar đã được vận chuyển trở lại. Reuters cho biết 4 tàu LNG của Qatar xuất hiện bên ngoài eo biển Hormuz vào khoảng ngày 2-3/10.

Tuy nhiên, Edison, công ty năng lượng của Italia, cho biết QatarEnergy đã gia hạn thông báo tình trạng bất khả kháng đến đầu tháng 12 do không thể thực hiện một số hợp đồng giao hàng theo lịch trình. Tổng cộng 35 lô hàng trong giai đoạn từ tháng 4 đến đầu tháng 12 bị ảnh hưởng, tương đương khoảng 4,6 tỷ m³ khí dự kiến được chuyển tới trạm tiếp nhận LNG Adriatic của Italia.

Edison cho biết đã tìm được nguồn cung thay thế và vẫn có thể đáp ứng các cam kết với khách hàng. Dù vậy, những gián đoạn kéo dài cho thấy tác động của xung đột đã vượt ra ngoài thị trường dầu mỏ, lan sang cả chuỗi cung ứng khí đốt và an ninh năng lượng của châu Âu.

Hàng không cũng trở thành một điểm chịu ảnh hưởng rõ rệt. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), lưu lượng hành khách của các hãng hàng không Trung Đông trong tháng 8 giảm 14,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, công suất cung ứng giảm 9,3%, khiến tỷ lệ ghế trống tăng lên do nhu cầu giảm nhanh hơn nguồn cung.

Các hãng hàng không trong khu vực vẫn hưởng lợi phần nào từ lượng hành khách chuyển hướng sau khi nhiều chuyến bay của các hãng châu Âu và quốc tế bị hủy. Tuy nhiên, lợi thế này khó bù đắp hoàn toàn chi phí phát sinh do xung đột.

Theo chuyên gia tư vấn hàng không Omar Hashmi, các hãng lớn như Emirates, Qatar Airways và Etihad không chỉ phục vụ hành khách nối chuyến mà còn phụ thuộc vào nhu cầu du lịch đến vùng Vịnh. Việc đóng cửa không phận và phải chuyển sang các đường bay dài hơn khiến thời gian bay kéo dài, đồng thời làm tăng chi phí nhiên liệu.

Tác động đối với kinh tế khu vực vì thế có thể kéo dài ngay cả khi những gián đoạn trước mắt chấm dứt. WB cảnh báo cơ sở hạ tầng bị hư hại và các dự án đầu tư bị trì hoãn có thể tiếp tục kìm hãm tăng trưởng trong thời gian tới.

Tại một cuộc họp báo ở Doha vừa qua, Qatar cảnh báo rằng cuộc xung đột đang tạo ra chi phí đối với nền kinh tế toàn cầu. Trong khi các nỗ lực ngoại giao nhằm thúc đẩy đàm phán giữa Washington và Tehran tiếp tục, các nền kinh tế vùng Vịnh vẫn phải đối mặt với bài toán khó: giá dầu cao hơn có thể hỗ trợ nguồn thu, nhưng không đủ để bù đắp những tổn thất do gián đoạn thương mại, vận tải và đầu tư.

Với dự báo tăng trưởng giảm trung bình 4,3% trong năm nay, WB cho rằng cú sốc từ xung đột đang cho thấy sự phụ thuộc của vùng Vịnh vào các tuyến thương mại, năng lượng và hàng không xuyên biên giới vẫn là một điểm dễ tổn thương của khu vực.