EU đối mặt núi nợ 1.000 tỷ euro

Tòa án Kiểm toán châu Âu (ECA) cho biết 3,8% khoản chi ngân sách EU trong năm 2025, không bao gồm Quỹ phục hồi hậu Covid-19, đã vi phạm các quy định về tài trợ. Tỷ lệ này tăng từ 3,6% của năm trước và cao hơn đáng kể so với mức 2% mà ECA coi là ngưỡng sai sót chấp nhận được.

ECA nhấn mạnh tỷ lệ trên không đồng nghĩa với gian lận, song đã chuyển 17 trường hợp nghi ngờ gian lận tới các cơ quan chức năng của EU. Đáng chú ý, chi tiêu ngân sách của khối tiếp tục bị đánh giá là có sai sót trọng yếu trong năm thứ bảy liên tiếp.

Các khoản tài trợ cho việc làm, tăng trưởng và phát triển khu vực ghi nhận tỷ lệ sai sót cao nhất, tăng từ 5,7% lên 6,6%. Trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, tỷ lệ này cũng tăng từ 2,6% lên 3,9%.

Ủy ban châu Âu, cơ quan quản lý ngân sách EU, đưa ra con số thấp hơn, ở mức 2,3% đối với các khoản tài trợ khu vực. Ủy ban cho rằng tỷ lệ này đã giảm đáng kể so với năm 2023 và 2022, đồng thời cho biết đã triển khai khoảng 9 tỷ euro cho các biện pháp phòng ngừa và khắc phục trong năm ngoái.

Tuy nhiên, áp lực lớn hơn đang đến từ quy mô nợ. Theo ECA, dư nợ vay của EU đã tăng hơn 20% trong năm ngoái, lên 738,9 tỷ euro và có thể đạt 1.000 tỷ euro vào năm 2027, chủ yếu do tác động của gói phục hồi NextGenerationEU (NGEU).

Các khoản vay NGEU sẽ được hoàn trả trong giai đoạn 2028-2058. Trong đề xuất ngân sách dài hạn giai đoạn 2028-2034, Ủy ban châu Âu dự kiến dành 24 tỷ euro mỗi năm để trả nợ NGEU. Riêng chi phí lãi vay có thể lên tới khoảng 93 tỷ euro trong 7 năm, chiếm hơn một nửa tổng số 168 tỷ euro dự kiến dành cho nghĩa vụ này.

ECA cho biết chi phí vay của NGEU hiện được dự báo cao gấp đôi so với ước tính ban đầu, trong khi Ủy ban châu Âu chưa công bố chiến lược hoàn trả tổng thể cho khoản nợ này đến năm 2058.

Ngoài ra, các khoản nợ được bảo đảm bằng ngân sách EU, chủ yếu là các khoản cho vay trong đó có khoản dành cho Ukraine, có thể lên tới 664 tỷ euro vào năm 2027. Nếu bên vay không thể hoàn trả, các nước thành viên có thể phải đóng góp thêm ngân sách để đáp ứng nghĩa vụ của khối.

Những con số trên đặt ra thách thức cho kế hoạch ngân sách gần 2.000 tỷ euro của EU trong giai đoạn 2028-2034. ECA đặc biệt cảnh báo các nhà hoạch định chính sách không nên lặp lại những điểm yếu từng xuất hiện trong quỹ phục hồi hậu Covid-19.

Cơ chế phục hồi và khả năng chống chịu (RRF), một phần trọng tâm của NGEU, giải ngân dựa trên việc các chính phủ hoàn thành các mốc và mục tiêu đã cam kết thay vì hoàn trả theo chi phí thực tế. Tuy nhiên, ECA phát hiện 9 trong 37 khoản giải ngân RRF được kiểm tra trong năm ngoái có vi phạm các quy định liên quan đến mục tiêu, đấu thầu công và viện trợ nhà nước.

Hơn 122 tỷ euro, tương đương hơn một phần ba tổng số tiền viện trợ RRF, vẫn chưa được giải ngân khi chương trình bước vào năm cuối. ECA cũng phát hiện nhiều trường hợp các cam kết ban đầu bị điều chỉnh, làm dấy lên lo ngại các nước có thể nhận tiền dù thực hiện ít hơn những gì đã cam kết.

Chủ tịch ECA Tony Murphy cảnh báo những ngân sách đầy tham vọng cần đi kèm cơ chế kiểm soát tương xứng. Theo ông, việc EU tiếp tục vay mới có thể buộc các quốc gia thành viên tăng đóng góp trong bối cảnh ngân sách quốc gia vốn đã chịu nhiều sức ép.

Trong nội bộ EU, các nước cũng đang bất đồng về quy mô ngân sách mới. Đức, Áo, Đan Mạch, Phần Lan, Hà Lan và Thụy Điển muốn cắt giảm hàng trăm tỷ euro so với đề xuất của Ủy ban châu Âu, trong khi 17 quốc gia khác, trong đó có Tây Ban Nha và Italia, muốn duy trì ngân sách lớn hơn để bảo vệ nguồn vốn cho nông nghiệp và phát triển khu vực.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cảnh báo cắt giảm quá mạnh có thể ảnh hưởng đến các ưu tiên chung của khối, đồng thời kêu gọi tìm kiếm nguồn thu mới.

Các nhà lãnh đạo EU dự kiến tiếp tục bàn về vấn đề tài chính tại hội nghị thượng đỉnh ở Brussels ngày 15-16/10. ECA cảnh báo nếu không có nguồn thu mới, EU có thể phải lựa chọn giữa tăng đóng góp từ các nước thành viên và thu hẹp các chương trình chi tiêu trong những năm tới.