Cắt giảm điều kiện kinh doanh - mở dư địa cho doanh nghiệp tư nhân bứt tốc

Cải cách đi vào “điểm chạm” của doanh nghiệp

Theo GS.TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội, kết quả nổi bật nhất sau 1 năm triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW là sự thay đổi rõ rệt về nhận thức và tư duy chính sách đối với kinh tế tư nhân. Nếu trước đây, khu vực này thường được nhìn nhận ở vai trò bổ sung, tham gia cùng các thành phần kinh tế khác, thì Nghị quyết số 68-NQ/TW đã đặt kinh tế tư nhân vào đúng vị trí là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

GS.TS. Mạc Quốc Anh cho rằng, đây không chỉ là thay đổi về câu chữ, mà là thay đổi về phương pháp tiếp cận phát triển. Điểm quan trọng là Nghị quyết số 68-NQ/TW đã thúc đẩy chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ “xin - cho” sang phục vụ, đồng hành và bảo vệ quyền tự do kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp.

Tinh thần này đang được cụ thể hóa mạnh hơn trong những ngày cuối tháng 4 và đầu tháng 5/2026. Ngày 29/4/2026, Chính phủ đã ban hành 8 Nghị quyết về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý nhà nước của 14 bộ, cơ quan ngang bộ. Các nghị quyết này sửa đổi, bổ sung đồng bộ 163 văn bản quy phạm pháp luật, gồm 2 nghị quyết của Chính phủ, 155 nghị định và 6 quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Tiếp nối động thái này, ngày 2/5/2026, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Đặng Xuân Phong ký Công văn số 3905/VPCP-CĐS truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc tiếp tục rà soát để cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong 4 lĩnh vực: phòng cháy chữa cháy, thành lập và hoạt động khu công nghiệp, cụm công nghiệp, đánh giá tác động môi trường và cấp phép xây dựng.

Đây đều là những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến chi phí gia nhập thị trường, mở rộng sản xuất và tiến độ đầu tư của doanh nghiệp.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, theo GS.TS. Mạc Quốc Anh, doanh nghiệp không sợ quản lý, nhưng cần một phương thức quản lý minh bạch, công bằng, dự báo được và ít chi phí tuân thủ hơn. Vì vậy, việc Chính phủ ban hành các nghị quyết cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh là tín hiệu rõ ràng cho thấy tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW đang đi vào hành động cụ thể.

Tuy nhiên, ông Mạc Quốc Anh cũng lưu ý, khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn vẫn là thách thức. Ở cấp Trung ương, tinh thần cải cách rất mạnh, nhưng tại một số nơi, doanh nghiệp vẫn gặp tình trạng thủ tục chồng chéo, cách hiểu pháp luật chưa thống nhất, tâm lý sợ trách nhiệm hoặc biểu hiện hành chính hóa hoạt động kinh doanh. Do đó, năm thứ hai triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW cần đưa tinh thần trao quyền, bảo vệ và kiến tạo xuống tận cấp thực thi, để doanh nghiệp cảm nhận cải cách trong từng thủ tục về thuế, đất đai, tín dụng, đầu tư, hải quan, đăng ký kinh doanh, thanh tra và kiểm tra.

Từ cắt giảm thủ tục đến nâng sức cạnh tranh

Sức ép cải cách càng rõ hơn khi nhìn vào dữ liệu doanh nghiệp. Theo báo cáo của Cục Thống kê, trong tháng 4/2026, cả nước có gần 20.400 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 33,9% so với cùng kỳ năm trước; gần 9.500 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động. Tính chung 4 tháng đầu năm 2026, cả nước có hơn 119.400 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 32,8% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường trong 4 tháng đầu năm 2026 cũng lên tới 108.900 doanh nghiệp, tăng 12,8% so với cùng kỳ. Bình quân mỗi tháng có 27.200 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Những con số này cho thấy niềm tin đã được khơi dậy, nhưng sức chống chịu của doanh nghiệp vẫn cần được củng cố bằng cải cách thực chất hơn.

Theo GS.TS. Mạc Quốc Anh, niềm tin là một loại vốn đặc biệt. Khi niềm tin được khơi dậy, dòng vốn, lao động, công nghệ và các sáng kiến kinh doanh sẽ chuyển động. Tuy nhiên, sau giai đoạn khơi thông niềm tin, cần bước sang giai đoạn nâng chất. Tăng số lượng doanh nghiệp là đáng mừng, nhưng doanh nghiệp phải sống được, lớn được, minh bạch được và tham gia được vào chuỗi giá trị trong nước, quốc tế.

Với cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội cho biết, vốn vẫn là điểm nghẽn lớn, đòi hỏi phát huy vai trò các cơ chế đặc thù và quỹ đầu tư như nguồn lực khơi thông ban đầu. Theo ông Nguyễn Vân, việc giảm lãi suất vay từ khoảng 8% xuống mức 5-6% đối với doanh nghiệp xuất khẩu là giải pháp thiết thực nhằm giảm áp lực chi phí vốn, nhất là trong giai đoạn đơn hàng cạnh tranh gay gắt.

Cùng với đó, ông Nguyễn Vân cho rằng, các tổ chức tín dụng cần xây dựng các gói tín dụng theo chuỗi cung ứng, trong khi doanh nghiệp phải chủ động nâng cấp hạ tầng sản xuất, tăng cường liên kết với khu vực FDI và hình thành các tổ hợp sản xuất phù hợp để nâng cao năng lực cạnh tranh. Bên cạnh yếu tố vốn, chuyển đổi số và chuẩn hóa quản trị cũng là yêu cầu tất yếu. Khi doanh nghiệp được nâng chuẩn và liên kết được củng cố, khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sẽ mở ra, qua đó tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Ở góc độ thể chế, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, tinh thần “từ bỏ tư duy không quản được thì cấm” đã bước đầu tạo chuyển động trong quá trình xây dựng chính sách, khi các cơ quan soạn thảo thận trọng hơn trong việc đặt ra điều kiện kinh doanh mới.

Dù vậy, ông Tuấn cũng lưu ý, sự thay đổi này chưa đồng đều. Trong khi các văn bản luật đã có chuyển biến rõ, thì ở các thông tư và hành động thực thi, tư duy “quản chặt cho an toàn” vẫn còn tồn tại. Vì vậy, bên cạnh cắt giảm thủ tục, cần hình thành một văn hóa lập pháp và thực thi mới, trong đó doanh nghiệp được thử nghiệm, được sáng tạo và được bảo vệ khi kinh doanh hợp pháp.

Bước sang năm thứ hai triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW, trọng tâm không còn là ban hành thêm chủ trương, mà là đo lường hiệu quả cải cách bằng chính trải nghiệm của doanh nghiệp. Khi thủ tục được rút ngắn, chi phí được cắt giảm và môi trường kinh doanh trở nên minh bạch hơn, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực để mở rộng hoạt động, nâng chuẩn quản trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.