BT trở lại với những dự án tỷ USD: Kỳ vọng bước đột phá hạ tầng và bất động sản

Nhộn nhịp đầu tư BT 

Xây dựng - chuyển giao (BT) là một trong những loại hợp đồng đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP). Với hình thức này, nhà đầu tư sẽ sử dụng vốn tự có và vốn huy động để xây dựng công trình hạ tầng, sau đó sẽ được thanh toán bằng quỹ đất, hoặc ngân sách nhà nước.

Cuối năm 2024, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quy hoạch, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư và Luật Đấu thầu. Theo Luật này, hình thức đầu tư BT được áp dụng trở lại từ ngày 1/7/2025 sau 5 năm dừng triển khai.

Ngay lập tức, hợp đồng BT đã nhận được tín hiệu tốt với việc hàng loạt các doanh nghiệp lớn tham gia đầu tư các dự án hạ tầng trên cả nước. Trong đó, có những dự án BT trị giá hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ USD đã được phê duyệt.

Nhiều nhà đầu tư tham gia các dự án BT là các tập đoàn, doanh nghiệp bất động sản hàng đầu hiện nay.

Những dự án lớn nhất đã được phê duyệt chủ yếu ở Hà Nội và các tỉnh lân cận. Trong đó phải kể đến: Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng tại Hà Nội với tổng mức đầu tư 855.000 tỷ đồng (tương đương khoảng 32,5 tỷ USD, do liên danh Đại Quang Minh – Văn Phú – Thaco – T&T Group – Hòa Phát thực hiện); Sân bay quốc tế Gia Bình tại Bắc Ninh với 196.378 tỷ đồng (7,5 tỷ USD, do Masterise đầu tư); Đường nối Hà Nội - Sân bay Gia Bình khoảng 82.944  tỷ đồng chưa bao gồm phần đầu tư công (3,2 tỷ USD, do Sun Group và các công ty liên quan triển khai)…

Trong khi đó, tại khu vực phía Nam, nhiều dự án BT hàng tỷ USD cũng được các doanh nghiệp lớn đề xuất, nghiên cứu. Trong đó, Sun Group đề xuất làm Khu liên hợp thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc với tổng vốn sơ bộ khoảng 145.629 tỷ đồng (khoảng 5,5 tỷ USD). Vingroup đã đề xây đường vượt biển nối Cần Giờ với Bà Rịa - Vũng Tàu, tổng mức đầu tư hơn 104.000 tỷ đồng (gần 4 tỷ USD). 

Một loạt các dự án hạ tầng lớn, quy mô hàng nghìn tỷ đồng cũng đang được nghiên cứu triển khai theo hình thức BT ở TP HCM và khu vực lân cận như: Cầu Cát Lái, cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2, cầu Long Hưng, trục đường Đồng Phú – Bình Dương…

Để chính sách vận hành hiệu quả

Trao đổi về hình thức đầu tư BT, TS. Võ Trí Thành, Chuyên gia Kinh tế, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho biết, việc áp dụng mô hình này xuất phát từ thực tế nguồn lực đầu tư của nhà nước có hạn, trong khi nhu cầu phát triển hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông, ngày càng lớn. Trong bối cảnh đó, sự tham gia của khu vực tư nhân được kỳ vọng bổ sung nguồn lực cho đầu tư hạ tầng.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy BT, hay các hình thức đầu tư PPP khác không phải là mô hình có thể áp dụng đồng loạt và mặc nhiên mang lại hiệu quả. Giai đoạn trước, khi hình thức này từng được triển khai rồi sau đó tạm dừng trong nhiều năm, kết quả triển khai khi đó không đồng nhất giữa các địa phương. 

Khi thực hiện đầu tư BT, có địa phương tổ chức thực hiện tương đối hiệu quả như tỉnh Bình Dương cũ (nay là TP HCM), song cũng có nơi dự án không đạt được mục tiêu kỳ vọng, thậm chí phát sinh những vấn đề gây dư luận xã hội không tốt như tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ (nay là TP HCM).

Từ thực tế đó, theo ông Thành, vấn đề không phải là phủ nhận hoàn toàn BT, mà là coi đây là một công cụ cần được sử dụng có chọn lọc và thận trọng. Khi BT được xem xét áp dụng trở lại, yếu tố then chốt là bảo đảm tính minh bạch và sự khớp nối lợi ích giữa nhà nước và nhà đầu tư.

Trên thực tế, nhiều dự án BT gắn với cơ chế “đổi đất lấy công trình”, trong đó nhà đầu tư quan tâm đến hiệu quả tài chính và giá trị quỹ đất đối ứng, còn nhà nước hướng tới lợi ích tổng thể, bao gồm hiệu quả sử dụng tài sản công, tác động lan tỏa của hạ tầng và khả năng mở rộng không gian phát triển đô thị.

Cùng với đó, hạ tầng giao thông được đầu tư theo hình thức BT không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại, mà còn góp phần hình thành các trục phát triển mới và mở rộng không gian đô thị. Vì vậy, việc đánh giá dự án cần được đặt trong mối quan hệ tổng thể giữa công trình hạ tầng, quỹ đất thanh toán và định hướng phát triển đô thị dài hạn.

“Để mô hình BT vận hành hiệu quả, bài toán cân bằng lợi ích cần được giải quyết chặt chẽ. Nếu tính toán thiếu kỹ lưỡng, nguy cơ thất thoát tài sản công có thể phát sinh; ngược lại, nếu các điều kiện đặt ra quá khắt khe, dự án sẽ giảm sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Do đó, việc triển khai đầu tư theo hình thức BT đòi hỏi quản lý minh bạch, đánh giá đầy đủ giá trị công trình hạ tầng và quỹ đất thanh toán, cùng với các điều khoản hợp đồng rõ ràng về quyền lợi, trách nhiệm và cơ chế giám sát giữa các bên liên quan,” TS. Võ Trí Thành chia sẻ.