AI thúc đẩy kinh tế Mỹ, nhưng khó tạo cú hích tương tự cho Trung Quốc

Phát biểu tại một cuộc họp báo ở Bắc Kinh, ông Lu Ting, nhà kinh tế trưởng phụ trách Trung Quốc của Nomura, cho rằng tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với nền kinh tế Trung Quốc hiện thấp hơn đáng kể so với Mỹ.

“AI không thúc đẩy nền kinh tế Trung Quốc mạnh mẽ như ở Mỹ, và chúng ta cũng phải lo ngại về một số tác dụng phụ tiêu cực,” ông nói.

Mỹ hưởng lợi nhiều hơn từ làn sóng AI

Theo ông Lu, AI hiện đóng góp đáng kể vào đà tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ, đồng thời trở thành động lực quan trọng của thị trường vốn. Làn sóng đầu tư vào công nghệ này đã tăng nhanh hơn nhiều so với chi tiêu tiêu dùng, tạo nên một chu kỳ tăng trưởng mới cho nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Một lợi thế quan trọng của Mỹ nằm ở hệ sinh thái tài chính phát triển, cho phép các công ty công nghệ huy động lượng vốn khổng lồ để mở rộng đầu tư. Những doanh nghiệp như OpenAI có thể tiếp cận nguồn vốn dồi dào từ thị trường tư nhân lẫn thị trường chứng khoán, qua đó thúc đẩy quá trình thương mại hóa AI trên quy mô lớn.

Trong khi đó, Trung Quốc dù đang đẩy mạnh đầu tư vào AI nhưng quy mô vẫn còn tương đối nhỏ so với nền kinh tế. Nomura ước tính đầu tư vào AI tại Trung Quốc hiện vượt 1.000 tỷ nhân dân tệ mỗi năm, tương đương khoảng 148 tỷ USD. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn đáng kể so với quy mô đầu tư bất động sản từng đóng vai trò đầu tàu tăng trưởng trong thập niên trước.

Tỷ trọng đầu tư AI trong nền kinh tế Trung Quốc cũng chỉ bằng khoảng một phần ba so với Mỹ.

Nút thắt công nghệ hạn chế hiệu ứng lan tỏa

Bên cạnh quy mô đầu tư, Trung Quốc còn đối mặt với một rào cản lớn khác là khả năng tiếp cận các công nghệ cốt lõi.

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ và đồng minh đã hạn chế khả năng tiếp cận các dòng chip AI tiên tiến của Trung Quốc. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp khó mở rộng đầu tư hoặc triển khai các mô hình AI quy mô lớn như các đối thủ tại Mỹ.

Theo ông Lu, đây là một trong những nguyên nhân khiến Trung Quốc khó tái hiện hiệu ứng tăng trưởng mà AI đang tạo ra cho nền kinh tế Mỹ.

Trong khi đó, các nền kinh tế châu Á như Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc lại nổi lên như những bên hưởng lợi lớn từ làn sóng AI toàn cầu nhờ vị thế trung tâm trong chuỗi cung ứng bán dẫn.

TSMC của Đài Loan (Trung Quốc) cùng các nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu Hàn Quốc như Samsung Electronics và SK Hynix đang đóng vai trò nền tảng cho sự bùng nổ đầu tư AI trên toàn cầu.

“Có thể nói rằng nếu không có TSMC hay các nhà sản xuất chip nhớ của Hàn Quốc, AI tại Mỹ sẽ khó bước vào giai đoạn đầu tư quy mô lớn như hiện nay,” ông Lu nhận định.

Theo ông, điều này đang góp phần tái định hình quan hệ kinh tế và công nghiệp toàn cầu, khi Mỹ ngày càng tăng cường sự gắn kết với các nền kinh tế Đông Á có thế mạnh về bán dẫn.

AI chưa đủ sức thay thế bất động sản

Một trong những thách thức lớn nhất đối với kinh tế Trung Quốc hiện nay là sự suy giảm kéo dài của lĩnh vực bất động sản – ngành từng đóng góp đáng kể cho tăng trưởng, đầu tư và nhu cầu tiêu dùng trong nhiều năm.

Mặc dù AI đang nổi lên như một lĩnh vực chiến lược, quy mô của ngành này vẫn còn quá nhỏ để bù đắp khoảng trống mà bất động sản để lại.

Ngân hàng Thế giới mới đây dự báo tăng trưởng kinh tế Trung Quốc năm nay đạt 4,2%, thấp hơn dự báo trước đó, cho thấy những khó khăn cơ cấu của nền kinh tế vẫn chưa được giải quyết.

Ngay cả trong lĩnh vực thương mại công nghệ, lợi ích từ AI đối với Trung Quốc cũng không hoàn toàn rõ ràng. Dù xuất khẩu mạch tích hợp tăng mạnh về giá trị trong thời gian gần đây, nước này đồng thời vẫn phải nhập khẩu khối lượng lớn chip xử lý và chip nhớ cao cấp phục vụ phát triển AI.

Điều đó đồng nghĩa với việc phần giá trị gia tăng tạo ra từ làn sóng AI toàn cầu chưa hoàn toàn ở lại nền kinh tế Trung Quốc.

Nguy cơ gia tăng phân hóa kinh tế

Theo Nomura, tác động đáng lo ngại hơn của AI có thể nằm ở khía cạnh phân bổ lợi ích.

Khác với bất động sản hay ngành năng lượng mới – những lĩnh vực từng tạo hiệu ứng lan tỏa rộng khắp nền kinh tế – AI có xu hướng tập trung vào một số trung tâm công nghệ lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải và Hàng Châu.

Điều này có thể làm gia tăng khoảng cách phát triển giữa các đô thị hàng đầu và các thành phố nhỏ hơn, vốn đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ cuộc khủng hoảng bất động sản.

Bên cạnh đó, AI cũng có nguy cơ thay thế một bộ phận lao động tri thức ở các thành phố cấp thấp hơn, đặc biệt là những công việc văn phòng mang tính lặp lại. Thay vì tạo ra hiệu ứng lan tỏa về việc làm và thu nhập, công nghệ này có thể khiến của cải và cơ hội kinh tế tập trung hơn vào một nhóm doanh nghiệp và khu vực nhất định.

Theo ông Lu, khi thu nhập và tài sản chỉ tập trung tại một số thành phố lớn, khả năng phục hồi nhu cầu tiêu dùng trên phạm vi toàn quốc sẽ bị hạn chế.

Điều đó cho thấy AI có thể trở thành một động lực tăng trưởng mới đối với Trung Quốc trong dài hạn, nhưng khó đóng vai trò là giải pháp nhanh chóng cho những vấn đề cơ cấu mà nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang phải đối mặt. Thay vì thay thế bất động sản như một đầu tàu tăng trưởng mới, AI nhiều khả năng chỉ là một phần trong quá trình chuyển đổi kinh tế kéo dài của Trung Quốc.