Siết trách nhiệm địa phương để xảy ra ô nhiễm môi trường

Từ đầu tháng 6 đến nay, ứng dụng iHanoi đã tiếp nhận hàng chục phản ánh của người dân về tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch và đốt rác thải sinh hoạt ngoài trời. Qua kiểm tra thực tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội ghi nhận tình trạng đốt rơm rạ tại các xã Nam Phù, Quốc Oai, Kim Anh...; đốt rác tự phát còn xảy ra tại các xã Kiều Phú, Tây Phương, Gia Lâm, Đại Thanh, Thanh Trì và các phường Xuân Phương, Phúc Lợi, Long Biên, Hoàng Liệt...

Đây không phải câu chuyện mới. Nhiều năm qua, cứ sau vụ thu hoạch, những cột khói trắng lại xuất hiện trên các cánh đồng ngoại thành. Với không ít nông dân, đốt rơm rạ vẫn là cách xử lý nhanh nhất khi việc thu gom và tiêu thụ phụ phẩm chưa thuận lợi. Trong khi đó, tại một số địa phương, hạ tầng thu gom, trung chuyển rác thải sinh hoạt còn bất cập, cộng với ý thức của một bộ phận người dân chưa cao khiến tình trạng đốt rác vẫn tái diễn.

Theo các chuyên gia môi trường, điều đáng lo ngại không chỉ là những làn khói nhìn thấy bằng mắt thường mà còn là lượng bụi mịn PM2.5 và các khí độc hại phát sinh trong quá trình đốt rác Đây là các tác nhân ảnh hưởng trực tiếp đến hệ hô hấp, tim mạch, làm giảm chất lượng không khí và gia tăng nguy cơ bệnh tật đối với người già, trẻ em và những người có bệnh nền. Khói từ các đám cháy còn làm giảm tầm nhìn, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông và cháy lan.

TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam cho rằng, đốt rơm rạ là nguồn phát thải hoàn toàn có thể kiểm soát. Nếu chính quyền cơ sở quyết liệt và người dân thay đổi thói quen, tình trạng này sẽ giảm đáng kể. Rơm rạ không phải là chất thải vô giá trị mà là nguồn sinh khối có thể được thu gom để sản xuất nấm, phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc nguyên liệu phục vụ sản xuất nông nghiệp tuần hoàn. Nhiều địa phương đã biến phụ phẩm này thành hàng hóa, vừa tăng thu nhập cho nông dân, vừa giảm phát thải khí nhà kính.

Trong bối cảnh Hà Nội đang triển khai đồng bộ các giải pháp cải thiện chất lượng không khí, việc xử lý dứt điểm tình trạng đốt rơm rạ và rác thải tự phát được xem là giải pháp mang lại hiệu quả nhanh. Khác với nguồn phát thải từ giao thông hay công nghiệp cần lộ trình dài, hành vi đốt chất thải hoàn toàn có thể được ngăn chặn ngay lập tức nếu công tác quản lý địa bàn được thực hiện nghiêm túc. Chính vì vậy, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội vừa yêu cầu UBND các xã, phường khẩn trương triển khai các biện pháp chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và đốt rác tự phát. Điểm đáng chú ý là Chủ tịch UBND cấp xã, phường phải chịu trách nhiệm toàn diện trước Chủ tịch UBND thành phố về công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn.

Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Văn Quý cho biết, phản ánh của người dân và trên các phương tiện thông tin đại chúng sẽ là căn cứ để kiểm tra, xem xét trách nhiệm của chính quyền địa phương, đồng thời là tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu. Điều này cho thấy thành phố không chỉ dừng ở việc tuyên truyền mà đã chuyển mạnh sang kiểm soát bằng trách nhiệm cụ thể.

Cùng với việc quy trách nhiệm người đứng đầu, Hà Nội yêu cầu các địa phương hoàn thiện hệ thống thu gom, trung chuyển và xử lý chất thải; xóa bỏ các bãi rác tự phát; quản lý chặt chất thải phát sinh từ làng nghề, cụm công nghiệp và cơ sở sản xuất nhỏ lẻ. Lực lượng công an cấp xã cũng được kỳ vọng phát huy vai trò trong tuần tra, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.

Để chấm dứt những cột khói trên đồng ruộng và tại các bãi rác tự phát, chế tài nghiêm khắc là cần thiết nhưng chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải hình thành chuỗi thu gom, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, đầu tư hoàn thiện hạ tầng thu gom rác và duy trì sự giám sát thường xuyên của chính quyền cơ sở. Khi trách nhiệm được xác định rõ, người dân có giải pháp thay thế khả thi và vi phạm bị xử lý nghiêm minh, mục tiêu xây dựng một Thủ đô xanh hơn, sạch hơn và có chất lượng không khí tốt hơn mới có thể trở thành hiện thực.