Ngôi chùa gần 2.000 năm tuổi ở Bắc Ninh có mộc bản cổ độc nhất vô nhị

Tọa lạc tại phường Trí Quả (Bắc Ninh), chùa Dâu từng là trung tâm Phật giáo cổ đại vùng Luy Lâu. Theo sử liệu, ngôi chùa còn được gọi là Diên Ứng tự hay Pháp Vân tự, được khởi dựng từ năm 187 và hoàn thành vào năm 226. Đây là ngôi chùa cổ xưa nhất - được coi là trung tâm Phật giáo đầu tiên của Việt Nam.

Nơi đây gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của Phật giáo tại Việt Nam. Đặc biệt, ngôi chùa là nơi khởi nguồn tín ngưỡng thờ Tứ pháp - 4 vị nữ thần hình thành từ sự kết hợp giữa Phật giáo Ấn Độ và tín ngưỡng dân gian của người Việt.

Trải qua bao thăng trầm, chùa Dâu vẫn giữ được bố cục nội công ngoại quốc đặc trưng với bốn dãy nhà liên thông bao quanh Tiền đường, Thiên Hương và Thượng điện. Điểm nhấn kiến trúc chính là tháp Hòa Phong cao 15m nằm giữa sân chùa.

Được xây bằng gạch nung già thủ công từ thời Lê Trung Hưng, tháp là nơi lưu giữ bộ chuông khánh lần lượt được đúc bằng đồng đúc năm 1793 và năm 1817. Bốn góc tháp có bệ thờ Tứ vị Thiên Vương - bốn vị thần cai quản bốn phương trời, tạo nên vẻ uy nghi.

Bước sâu vào trong, du khách sẽ được chiêm bái pho tượng Bà Dâu (còn gọi là Nữ thần Pháp Vân) cao 2m - một trong Tứ Pháp, theo tín ngưỡng bản địa của người Việt kết hợp với Phật giáo Ấn Độ. Tứ Pháp gồm các nữ thần Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điện tương ứng với các hiện tượng tự nhiên: Mây, gió, sấm, chớp.

Không chỉ có kiến trúc, chùa Dâu còn là nơi bảo tồn Bảo vật Quốc gia là Mộc bản chùa Dâu. Với 107 ván khắc độc bản là hiện vật gốc duy nhất, mộc bản lưu giữ các truyền thuyết, kinh Phật và nghi lễ cầu mưa cổ xưa.

Theo hồ sơ của Cục Di sản Văn hóa, đây là hiện vật gốc duy nhất, độc bản, toàn vẹn và có tính xác thực. Mộc bản có 92 ván được khắc hai mặt và 15 ván khắc một mặt. Tổng số mặt ván thuộc bảo vật là 199.

Cục Di sản Văn hóa tạm chia mộc bản thành 13 bộ tác phẩm, trong đó Cổ Châu hạnh, Cổ châu lục, Cổ Châu nghi, Nhân quả quốc ngữ, Kỳ vũ kinh, Thỉnh Long Vương nghi vẫn nguyên vẹn các mặt ván, còn lại không đủ số lượng do yếu tố thời gian.

Chị Nguyễn Oánh một du khách từ Hà Nội đến tham quan chùa Dâu chia sẻ: "Đến chùa Dâu, đứng trước tháp Hòa Phong hay ban thờ Pháp Vân, tôi cảm thấy lòng rất nhẹ nhàng. Tôi đến đây để cầu mong sức khỏe cho cha mẹ, công việc hanh thông và gia đạo một năm mới yên ấm".

Theo người dân địa phương, khách tham quan, chiêm bái thường đổ về chùa Dâu đông nhất vào ngày mùng 8 tháng 4 âm lịch hàng năm. Đây là thời điểm diễn ra một trong những lễ hội Phật giáo cổ xưa và lớn nhất vùng Kinh Bắc, tưởng nhớ Phật Mẫu Man Nương và tôn vinh Phật Pháp Vân.