TPHCM hướng tới phát triển theo mô hình siêu đô thị tích hợp, đa trung tâm

Quy hoạch của TPHCM hướng tới phát triển theo mô hình siêu đô thị tích hợp, đa trung tâm. Ảnh: C.T

Định hướng cấu trúc không gian phát triển

Sau ngày 30/4/1975, hơn nửa thế kỷ phát triển, TPHCM đã vươn lên trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước. Sau khi sáp nhập tỉnh Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, quy mô và cấu trúc của TPHCM mở ra không gian phát triển hoàn toàn mới, định hướng trở thành một siêu đô thị vùng có tính tích hợp cao. Tuy nhiên, chính sự phát triển nhanh chóng cũng đặt ra những thách thức không nhỏ, đặc biệt là áp lực lên hạ tầng, dân số và không gian đô thị.

Trong bối cảnh đó, việc tái cấu trúc không gian phát triển không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu. TPHCM đang xây dựng quy hoạch tổng thể nhằm tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng tích hợp và liên kết vùng, từng bước chuyển từ mô hình đô thị đơn lõi sang mô hình phát triển đa trung tâm, với tầm nhìn xa hơn là hình thành một không gian phát triển thống nhất, liên kết chặt chẽ giữa các khu vực.

Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP, Võ Hoàng Ngân cho biết, quy hoạch tổng thể của TPHCM đang được nghiên cứu với tầm nhìn dài hạn, hướng tới xây dựng TP trở thành siêu đô thị bền vững, sáng tạo và đáng sống hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, giữ vai trò trung tâm tài chính, thương mại, logistics, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực.

TPHCM được định hướng phát triển theo mô hình siêu đô thị tích hợp, đa trung tâm, trong đó các khu vực không tồn tại độc lập mà được tổ chức như các cực phát triển có tính bổ trợ lẫn nhau. Cấu trúc tổng thể được hình thành theo định hướng “một không gian - ba vùng - một đặc khu”.

Vùng lõi TP tiếp tục giữ vai trò là trung tâm tài chính, thương mại, dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Đây là nơi hội tụ các hoạt động kinh tế có giá trị gia tăng cao, đóng vai trò điều phối và dẫn dắt toàn bộ hệ thống.

Khu vực Bình Dương được định hướng trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, nơi tập trung các hoạt động sản xuất tiên tiến, gắn với đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ. Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu giữ vai trò cửa ngõ kinh tế biển, trung tâm cảng biển và năng lượng, đóng vai trò kết nối TPHCM với thị trường quốc tế. Còn đặc khu Côn Đảo được định hướng trở thành trung tâm du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng đặc thù.

Mỗi khu vực đảm nhiệm một chức năng riêng, tạo thành một hệ sinh thái phát triển liên hoàn, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tạo động lực tăng trưởng mới cho toàn vùng. 

Cùng với việc phân vùng chức năng, TPHCM đang định hướng hình thành các hành lang phát triển chiến lược, đóng vai trò “xương sống” kết nối toàn bộ không gian đô thị. Các trục giao thông Bắc - Nam, Đông - Tây, hệ thống vành đai, cao tốc liên vùng không chỉ rút ngắn khoảng cách giữa các khu vực mà còn tạo điều kiện cho dòng chảy hàng hóa, dịch vụ và nguồn nhân lực được lưu thông hiệu quả. Đây là nền tảng quan trọng để liên kết các trung tâm công nghiệp, đô thị và cảng biển, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững của toàn vùng. Theo kế hoạch, đến cuối năm 2026, TPHCM sẽ hoàn thiện quy hoạch tổng thể theo mô hình siêu đô thị đa trung tâm.

Phân vai các cực tăng trưởng trong không gian phát triển mới

Với định hướng quy hoạch tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng tích hợp và liên kết vùng, đa trung tâm, các khu vực không phát triển riêng lẻ mà được định hình như những cực tăng trưởng với chức năng chuyên biệt, tạo sự bổ trợ và liên kết chặt chẽ trong toàn vùng TPHCM mở rộng.

Tại phía Bắc, khu vực Bình Dương, trong nhiều năm qua đã khẳng định vị thế là một trong những “thủ phủ công nghiệp” của cả nước, với hệ thống khu công nghiệp phát triển mạnh mẽ, thu hút lượng lớn vốn đầu tư trong và ngoài nước. Khu vực này đang từng bước chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu.

Đầu năm 2026, TPHCM đã công bố Đề án phát triển đô thị khoa học công nghệ phía Bắc TP mang tầm chiến lược dài hạn tại khu vực Bình Dương. Đây là quá trình chuyển dịch từ “trung tâm sản xuất” sang “trung tâm công nghệ và đổi mới sáng tạo”, phù hợp với xu thế phát triển kinh tế tri thức trong giai đoạn hiện nay.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Minh Thạnh cho biết, việc hình thành đô thị khoa học công nghệ tại khu vực này không chỉ tạo ra một cực tăng trưởng mới, mà còn mang ý nghĩa tái cấu trúc không gian phát triển của TP. Đây là đòn bẩy để phân bổ lại các chức năng đô thị, công nghiệp và logistics, giảm áp lực cho khu vực nội đô hiện hữu, hướng tới mô hình siêu đô thị đa cực…

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Minh Thạnh cũng cho biết, đô thị này sẽ đảm nhận vai trò hạt nhân nghiên cứu phát triển, đổi mới sáng tạo và sản xuất công nghệ cao, song hành và bổ trợ chiến lược cho trung tâm tài chính của TP…

Trong định hướng quy hoạch, khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu sẽ giữ vai trò trở thành trung tâm kinh tế biển. Với lợi thế sẵn có về hệ thống cảng nước sâu và vị trí địa lý chiến lược, khu vực này không chỉ phát triển mạnh mẽ lĩnh vực logistics, dịch vụ cảng biển mà còn là trung tâm năng lượng quan trọng của khu vực phía Nam. Việc phát triển đồng bộ các ngành kinh tế biển, từ khai thác, chế biến đến dịch vụ hậu cần và du lịch, đang từng bước hình thành một cực tăng trưởng năng động, góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị của toàn vùng. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, vai trò của khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu trong việc đưa hàng hóa của khu vực phía Nam ra thị trường toàn cầu ngày càng trở nên rõ nét.

Sự phân vai rõ ràng giữa công nghiệp - công nghệ ở phía Bắc và kinh tế biển - logistics ở khu vực phía Đông Nam không chỉ giúp tối ưu hóa lợi thế từng khu vực, mà còn tạo nên sự liên kết chặt chẽ trong toàn vùng. Từ sản xuất đến xuất khẩu, từ nghiên cứu - đổi mới sáng tạo đến dịch vụ hậu cần, một chuỗi giá trị hoàn chỉnh đang dần được hình thành, tạo động lực tăng trưởng bền vững cho TPHCM trong giai đoạn phát triển mới.