Để ngày Văn hóa Việt Nam trở thành điểm hẹn quốc gia về văn hóa

Ngày nghỉ hưởng lương của người lao động có ý nghĩa hơn

Thực hiện Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, ngày 24.11 được chọn là Ngày Văn hóa Việt Nam với chủ trương là ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương, để nhân dân được nâng cao khả năng thụ hưởng văn hóa, đội ngũ văn nghệ sĩ được động viên sáng tạo, toàn xã hội đề cao, thực hành lối sống văn hóa, văn minh.

Việc lựa chọn ngày 24.11 là Ngày Văn hóa Việt Nam không phải ngẫu nhiên. Bởi lẽ, ngày này gắn liền với sự kiện quan trọng của đất nước, tiêu biểu là Hội nghị Văn hóa Toàn quốc đầu tiên năm 1946.

Như vậy đã 80 năm, kể từ khi văn hóa khẳng định vai trò “soi đường cho quốc dân đi” như lời dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cho thấy ý nghĩa lớn của “Ngày Văn hóa Việt Nam”.

Trao đổi với Báo Lao Động, PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương - nhận định, việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11 là một quyết định mang tính biểu tượng. "Muốn ngày này không hình thức, điều quan trọng nhất là phải chuyển từ tư duy “làm sự kiện” sang tư duy “xây hệ sinh thái”, từ một ngày kỷ niệm sang một chuỗi hành động văn hóa kéo dài, lan tỏa trong từng gia đình, trường học, cộng đồng, doanh nghiệp và cả không gian số” - ông Bùi Hoài Sơn nói.

Theo ông Bùi Hoài Sơn, trong kỷ nguyên số, phải coi đây là dịp lan tỏa văn hóa trên không gian mạng bằng các sản phẩm nội dung hiện đại: Phim ngắn, podcast, nền tảng số về di sản, cuộc thi sáng tạo nội dung về văn hóa Việt, chiến dịch truyền thông tôn vinh những hành vi đẹp, nét đẹp ứng xử. Nếu làm tốt, 24.11 sẽ không chỉ là ngày của các sân khấu, mà là ngày mà văn hóa "lên sóng" mạnh mẽ, thành một xu hướng xã hội tích cực.

“Một ngày văn hóa chỉ có ý nghĩa khi người dân thấy mình trong đó, được tham gia vào đó và tự hào vì điều đó. Nếu Ngày Văn hóa Việt Nam chỉ dừng lại ở mít tinh, khẩu hiệu, báo cáo, biểu diễn mang tính minh họa, thì rất khó tạo sức sống lâu dài. Văn hóa vốn sinh ra từ đời sống, được nuôi dưỡng trong đời sống và chỉ bền vững khi trở lại phục vụ đời sống” - ông Bùi Hoài Sơn nói.

Nhưng giá trị lớn hơn cả của Ngày Văn hóa Việt Nam trở thành ngày nghỉ hưởng nguyên lương, là biến khoảng thời gian ấy thành cơ hội để mọi người hiểu hơn về lịch sử, di sản, cộng đồng và những giá trị làm nên bản sắc Việt Nam.

Chính vì thế, trong văn bản chỉ đạo ngày 22.9 vừa qua, Chính phủ yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ phương thức tổ chức, kiên quyết chấm dứt tình trạng hành chính hóa; chuyển hình thức tổ chức dưới dạng lễ kỷ niệm, hội nghị trong hội trường sang các không gian công cộng (quảng trường, phố đi bộ, di tích văn hóa - lịch sử, bảo tàng, công viên, nhà văn hóa thôn/ bản...) với các chuỗi hoạt động trải nghiệm thực chất ngoài cộng đồng; lấy người dân, cộng đồng, đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức, doanh nghiệp và thế hệ trẻ vừa là trung tâm, vừa là chủ thể tham gia, sáng tạo, vừa là đối tượng thụ hưởng trực tiếp mọi thành quả văn hóa.

Các hoạt động kỷ niệm phải thể hiện được bản sắc văn hóa Việt Nam, đồng thời phản ánh tinh thần đổi mới, sáng tạo, hội nhập và khát vọng phát triển đất nước; tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo; gắn kết chặt chẽ nhiệm vụ phát triển văn hóa với phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, du lịch di sản và kinh tế số; lấy hiệu quả hưởng thụ văn hóa của Nhân dân và mức độ lan tỏa xã hội làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện.

Đáng chú ý, yêu cầu của Chính phủ là các địa phương phải tham gia tích cực, mỗi địa phương có một dấu ấn văn hóa, qua đó từng bước xây dựng "Ngày Văn hóa Việt Nam - 24.11" trở thành một thương hiệu văn hóa quốc gia.

Sớm triển khai công tác chuẩn bị

Để các hoạt động trong "Ngày Văn hóa Việt Nam” được lan tỏa rộng khắp, đáp ứng nhu cầu của người dân, ngay đầu tháng 9, Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ VHTTDL) đã có thư ngỏ gửi các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật; các nhà hát, đoàn nghệ thuật, đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp; các tổ chức, doanh nghiệp, đơn vị tổ chức biểu diễn nghệ thuật; các nghệ sĩ, nhà sáng tạo hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật về việc hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24 tháng 11 năm 2026.

Theo Cục Nghệ thuật biểu diễn, các chương trình nghệ thuật cần được đầu tư nghiêm túc về nội dung và hình thức thể hiện; bảo đảm chất lượng tư tưởng, chất lượng nghệ thuật và hiệu quả xã hội; tập trung ca ngợi Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, quê hương, đất nước và con người Việt Nam; tôn vinh những thành tựu trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc; khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, khát vọng phát triển; tôn vinh bản sắc và các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp; bồi đắp đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tinh thần đoàn kết, nhân ái, trách nhiệm cộng đồng và lối sống văn hóa, văn minh.

Bên cạnh các chương trình có nội dung chính luận, truyền thống, Cục Nghệ thuật biểu diễn đề nghị các đơn vị đặc biệt quan tâm xây dựng những chương trình nghệ thuật giàu tính giải trí nhưng có chiều sâu văn hóa, có giá trị thẩm mỹ, có thông điệp tích cực và phù hợp với nhu cầu thưởng thức của công chúng đương đại.

Các chương trình cần có hình thức thể hiện sinh động, sáng tạo, hấp dẫn; kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại; giữa các loại hình nghệ thuật với công nghệ trình diễn; quan tâm đến thị hiếu của khán giả trẻ nhưng không chạy theo xu hướng dễ dãi, thiếu chiều sâu hoặc xa rời những giá trị tốt đẹp của văn hóa Việt Nam.

Ở góc độ địa phương, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội cũng đã sớm ban hành Kế hoạch về chỉ đạo triển khai "Ngày Văn hóa Việt Nam" trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030.

Một trong những quan điểm xuyên suốt được kế hoạch xác định là lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực phát triển; xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, hiện đại; chú trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nhân văn, sáng tạo, kỷ cương trong gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp, cộng đồng và trên không gian mạng.

Kế hoạch nhấn mạnh yêu cầu phát huy đặc trưng, bản sắc Thăng Long - Hà Nội; gắn bảo tồn với phát huy giá trị và sáng tạo, đưa di sản vào đời sống đương đại; kết hợp văn hóa với khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, du lịch và công nghiệp văn hóa nhằm tạo ra các sản phẩm, không gian văn hóa có chất lượng, nâng cao sức mạnh mềm và vị thế Thủ đô.

Theo kế hoạch, Hà Nội định hướng chuyển từ tổ chức các hoạt động văn hóa đơn lẻ sang phát triển hệ sinh thái văn hóa, sáng tạo của Thủ đô. Nhà nước giữ vai trò định hướng, kiến tạo; phát huy sự tham gia của các thiết chế văn hóa, địa phương, doanh nghiệp, văn nghệ sĩ, nghệ nhân, giới trí thức, cộng đồng, vai trò chủ thể của Nhân dân và các chủ thể sáng tạo; lấy "Ngày Văn hóa Việt Nam" làm dịp kết nối, thúc đẩy hợp tác, đổi mới sáng tạo và hình thành chuỗi giá trị văn hóa.

Trong khi đó, tại Cần Thơ đã có kế hoạch tổ chức chuỗi hoạt động hưởng ứng vào tháng 11 hằng năm với quy mô phù hợp, ưu tiên hình thức thu hút Nhân dân tham gia trực tiếp. Nội dung gồm các chương trình tri ân, giáo dục truyền thống, biểu diễn nghệ thuật, trưng bày - triển lãm, giới thiệu di sản, sách và văn hóa đọc, trình diễn nghề thủ công, ẩm thực văn hóa, văn nghệ quần chúng, thể thao quần chúng và thể thao dân tộc.

Các địa phương được khuyến khích tổ chức hoạt động gắn với lịch sử, di sản, phong tục, nghệ thuật, trò chơi dân gian, văn hóa ẩm thực và nhân vật văn hóa tiêu biểu trên địa bàn. Thành phố cũng tạo điều kiện để trí thức, văn nghệ sĩ, nghệ nhân tham gia sáng tác, trình diễn và giới thiệu tác phẩm; khuyến khích kết hợp hài hòa giữa truyền thống và đương đại. Các chương trình, tuyến trải nghiệm tại không gian di sản, làng nghề, cộng đồng dân cư và điểm đến đặc trưng được phát triển gắn với du lịch văn hóa, sinh kế cộng đồng, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc.