Việt Nam gỡ rào cản, khuyến khích doanh nghiệp FDI IPO gắn với niêm yết

Hiện có 10/1.600 doanh nghiệp FDI niêm yết

Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho biết: Trong vài năm gần đây, Việt Nam tiếp tục là một trong những điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng số vốn FDI đăng ký đạt 34,6 tỷ USD, tăng 61% so với cùng kỳ; vốn FDI thực hiện đạt 13,03 tỷ USD, tăng 11,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Ông nhấn mạnh điều này phản ánh các nhà đầu tư hiện hữu tiếp tục mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam.

Tuy nhiên, ông Thu cho biết hiện số doanh nghiệp FDI tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam rất khiêm tốn, chỉ khoảng 11 doanh nghiệp niêm yết, đăng ký giao dịch kể từ khi thị trường chứng khoán hoạt động. Hiện tại còn 10 doanh nghiệp trên 1.600 doanh nghiệp niêm yết, đăng ký giao dịch.

Bên cạnh đó, quy mô của nhóm doanh nghiệp này nhỏ, vốn điều lệ 12.629 tỷ đồng, tổng tài sản 44.696 tỷ đồng (cuối 2025), tương ứng 0,15% và 0,48% toàn thị trường.

Ngoài ra, Phó Chủ tịch UBCKNN cho biết trong khoảng gần 10 năm gần đây chưa có tăng trưởng mới. Cụ thể, từ 2017 đến nay, có 4 doanh nghiệp FDI chuyển đổi thực hiện đăng ký công ty đại chúng nhưng không có thêm trường hợp niêm yết, đăng ký giao dịch.

Theo ông Hoàng Văn Thu, Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị đã khẳng định khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) là bộ phận quan trọng của nền kinh tế, đóng vai trò thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới theo hướng xanh, chuyển đổi số và tự chủ.

Khối doanh nghiệp này không chỉ bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn cho đầu tư phát triển mà còn góp phần lan tỏa công nghệ hiện đại, phương thức quản trị tiên tiến và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Đối với thị trường chứng khoán, doanh nghiệp FDI cũng mang lại nhiều giá trị khi bổ sung nguồn hàng chất lượng với các doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững mạnh, qua đó gia tăng quy mô vốn hóa, cải thiện thanh khoản và nâng cao sức hấp dẫn của thị trường đối với cả dòng vốn đầu tư trực tiếp (FDI) và đầu tư gián tiếp (FII).

Cơ chế khuyến khích doanh nghiệp FDI niêm yết

Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ có các cơ chế thu hút nhiều hơn các doanh nghiệp FDI tham gia thị trường chứng khoán.

Phó Chủ tịch UBCKNN cho hay các doanh nghiệp FDI không còn bị ràng buộc bởi các điều kiện riêng liên quan đến chuyển đổi mô hình hoặc chuyển nhượng cổ phần khi niêm yết.

Thay vào đó, cần khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) gắn với niêm yết trên thị trường chứng khoán nhằm huy động vốn phục vụ mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam.

“Có một tín hiệu tích cực, đó là doanh nghiệp FDI quan tâm, tìm hiểu và dự kiến thực hiện”, ông Thu tiết lộ.

Về dài hạn, theo ông Hoàng Văn Thu, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh theo hướng mở rộng lộ trình tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài trên cơ sở đánh giá đầy đủ các tác động, bảo đảm công khai, minh bạch, áp dụng thống nhất và không phân biệt đối xử giữa các nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với hoạt động đầu tư gián tiếp nước ngoài, đồng thời phát triển thị trường vốn trung và dài hạn theo hướng minh bạch, hiện đại, an toàn và bền vững, qua đó giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngắn hạn.

Trong khi đó, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, cho biết: Từ cuối năm 2025, Việt Nam đã đặt ra yêu cầu tháo gỡ các vướng mắc pháp lý để doanh nghiệp FDI có thể chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần thông qua IPO gắn với niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Theo ông Sơn, nội dung này đã được hướng dẫn cụ thể tại Thông tư 179, Nghị định 245 của Chính phủ với quy định doanh nghiệp thực hiện IPO đồng thời gắn với niêm yết, thay vì làm tuần tự như trước. Đây được xem là bước tháo gỡ quan trọng, tạo điều kiện để doanh nghiệp FDI huy động thêm nguồn lực phục vụ mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ông Sơn cho rằng các doanh nghiệp FDI có lợi thế về quản trị, khả năng thu hút nguồn vốn từ công ty mẹ cũng như kinh nghiệm phát triển dự án và sản phẩm.

“Do đó, việc hoàn thiện khung pháp lý sẽ mở thêm kênh huy động vốn cho khu vực này và nhiều khả năng sẽ sớm được triển khai trên thực tế”, ông nói.

Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Duy Linh, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Chứng khoán SHS nhấn mạnh: Thị trường cần thêm doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước thực hiện IPO, niêm yết. Tuy nhiên, tại nhiều doanh nghiệp có chất lượng, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng còn thấp nên nhà đầu tư khó tiếp cận.

“Vì vậy, cần rà soát những ngành nghề không nhất thiết phải hạn chế sở hữu nước ngoài, đồng thời xây dựng lộ trình tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng tại các doanh nghiệp niêm yết”, ông nhấn mạnh.