Vàng – “ngoại lệ” của thị trường hàng hóa
Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), đặc điểm cung - cầu, khả năng đa dạng hóa danh mục và mức độ chống chịu trước các cú sốc thị trường khiến vàng phù hợp hơn với vai trò một hạng mục phân bổ riêng, thay vì chỉ là một thành phần trong rổ hàng hóa.
Trong báo cáo Gold: The Most Effective Commodity Investment – 2026 Edition, Jeremy De Pessemier, chuyên gia chiến lược phân bổ tài sản tại WGC, cho rằng cách các chỉ số hàng hóa tổng hợp xác định tỷ trọng vàng chưa phản ánh đầy đủ quy mô cũng như vai trò thực tế của kim loại quý này.
Các chỉ số hàng hóa thường dựa vào tính thanh khoản của thị trường hợp đồng tương lai hoặc sản lượng khai thác. Tuy nhiên, với vàng, hai tiêu chí này chưa thể hiện toàn bộ cấu trúc thị trường.
Vàng vừa là một tài sản đầu tư, vừa là nguyên liệu phục vụ nhu cầu trang sức và một số lĩnh vực công nghệ. Ảnh: T.L
Không giống dầu mỏ hay nhiều kim loại công nghiệp, nguồn cung vàng không chỉ đến từ sản lượng khai thác hằng năm. Một lượng lớn vàng đã được khai thác trong quá khứ vẫn tồn tại dưới dạng trang sức, vàng miếng, dự trữ ngân hàng trung ương và các sản phẩm đầu tư. Lượng vàng này có thể được bán, tái chế hoặc tái phân bổ khi điều kiện thị trường thay đổi.
Bên cạnh đó, giao dịch vàng không chỉ diễn ra trên thị trường hợp đồng tương lai mà còn thông qua thị trường phi tập trung (OTC) và các quỹ ETF. Theo WGC, điều này khiến độ sâu và tính thanh khoản của thị trường vàng lớn hơn những gì tỷ trọng của kim loại này trong nhiều chỉ số hàng hóa có thể phản ánh.
Không chỉ phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế
Một điểm khác biệt quan trọng khác nằm ở cấu trúc nhu cầu.
Vàng vừa là một tài sản đầu tư, vừa là nguyên liệu phục vụ nhu cầu trang sức và một số lĩnh vực công nghệ. Hai nhóm nhu cầu này có thể vận động theo những hướng khác nhau tùy thuộc vào điều kiện kinh tế.
Trong giai đoạn bất ổn, nhu cầu đầu tư thường gia tăng khi nhà đầu tư tìm kiếm các tài sản có khả năng bảo toàn giá trị. Ngược lại, khi kinh tế tăng trưởng và thu nhập cải thiện, nhu cầu tiêu dùng, đặc biệt là nhu cầu trang sức, có thể hỗ trợ thị trường vàng.
Theo De Pessemier, sự kết hợp giữa các động lực mang tính nghịch chu kỳ và thuận chu kỳ giúp vàng ít phụ thuộc hơn vào một giai đoạn cụ thể của chu kỳ kinh doanh so với nhiều loại hàng hóa khác.
Đây cũng là một trong những lý do WGC cho rằng việc đưa vàng vào cùng một nhóm với các hàng hóa cơ bản có thể chưa phản ánh đầy đủ vai trò của kim loại quý trong danh mục đầu tư.
Khi thị trường biến động, vàng đi theo hướng khác
Khả năng đa dạng hóa danh mục là một trong những lập luận quan trọng nhất của WGC.
Theo phân tích của tổ chức này, vàng thường có mức tương quan thấp, thậm chí gần bằng 0, với nhiều loại tài sản khác, bao gồm cả một số hàng hóa. Đặc tính này đặc biệt đáng chú ý trong các giai đoạn rủi ro hệ thống, khi cổ phiếu và nhiều tài sản khác có xu hướng cùng giảm giá.
WGC dẫn lại đợt bán tháo trên thị trường toàn cầu trong quý IV/2018, khi chỉ số MSCI USA giảm 14% và nhóm hàng hóa giảm 9%, trong khi giá vàng tăng 8%.
Một diễn biến tương tự xảy ra trong quý I/2020, khi đại dịch COVID-19 gây ra cú sốc trên các thị trường tài chính. Chỉ số MSCI USA giảm 20% và hàng hóa giảm 23%, nhưng vàng vẫn mang lại mức sinh lời 6%.
Theo WGC, những số liệu này cho thấy vàng có thể đóng vai trò khác với phần còn lại của thị trường hàng hóa trong những giai đoạn căng thẳng. Trong khi nhiều hàng hóa chịu tác động trực tiếp từ triển vọng tăng trưởng kinh tế và nhu cầu sản xuất, vàng có thể được hưởng lợi từ nhu cầu tìm kiếm tài sản trú ẩn.
Lợi thế từ lạm phát và thanh khoản
Vàng cũng thường được nhắc đến như một công cụ bảo vệ danh mục trước lạm phát. Dù các loại hàng hóa cơ bản nói chung có thể tăng giá trong môi trường lạm phát cao, WGC cho rằng vàng có lợi thế nhờ khả năng duy trì hiệu quả trong nhiều điều kiện kinh tế khác nhau.
Theo De Pessemier, trong những giai đoạn lạm phát thấp, một số hàng hóa có thể ghi nhận lợi suất danh nghĩa âm, trong khi vàng vẫn có thể được hỗ trợ bởi nhu cầu đầu tư và các yếu tố tài chính khác.
Bên cạnh đó, tính thanh khoản cũng là một điểm khiến vàng khác biệt. WGC cho biết giá trị giao dịch trung bình hằng ngày trên thị trường vàng toàn cầu đạt khoảng 373 tỷ USD trong năm 2025. Quy mô này cho phép các nhà đầu tư tổ chức lớn tham gia và nắm giữ vàng mà không gặp những hạn chế về thanh khoản như ở một số thị trường hàng hóa khác.
Theo WGC, việc tiếp cận vàng thông qua các chỉ số hàng hóa tổng hợp cũng có thể khiến nhà đầu tư phát sinh chi phí chuyển đổi hợp đồng kỳ hạn. Trong khi đó, đầu tư vào vàng vật chất hoặc một số hình thức đầu tư khác có thể giúp tránh loại chi phí này.
