Những trò đùa ngày nói dối Cá tháng Tư gây chấn động

Trêu chọc bạn bè, người thân bằng một trò đùa nhẹ nhàng vào ngày 1.4 (Cá tháng Tư) là chuyện quen thuộc. Tuy nhiên, lịch sử từng ghi nhận không ít màn “chơi khăm” công phu, gây chấn động dư luận và được nhắc lại như những giai thoại kinh điển.

Một trong những trò đùa nổi tiếng nhất phải kể đến phóng sự “thu hoạch mì spaghetti” của chương trình Panorama trên đài BBC (Anh) năm 1957.

Trong đoạn phim ngắn kéo dài khoảng 3 phút, người xem được chứng kiến cảnh nông dân Thụy Sĩ hái từng sợi spaghetti từ cây, sau một mùa đông ấm áp giúp “diệt trừ sâu mì”.

Hình ảnh chân thực, giọng dẫn nghiêm túc khiến khoảng 8 triệu khán giả Anh tin rằng spaghetti thực sự mọc trên cây.

Người phụ nữ thu hoạch mì spaghetti từ cây. Ảnh: Cắt từ phóng sự

Sự việc diễn ra trong bối cảnh mì spaghetti khi đó còn xa lạ với nhiều gia đình Anh, càng khiến câu chuyện trở nên thuyết phục. Không ít người đã gọi điện đến BBC hỏi cách trồng loại “cây đặc biệt” này và nhận được câu trả lời nửa đùa nửa thật: chỉ cần đặt một nhánh spaghetti vào hộp sốt cà chua rồi chờ đợi. Từ đây, truyền thông bắt đầu nhận ra sức mạnh của việc kết hợp hình ảnh trực quan với thông tin “có vẻ khoa học”.

Chiêu thức này tiếp tục được lặp lại theo cách khác vài năm sau tại Thụy Điển.

Khi truyền hình màu vẫn chưa phổ biến, đài Sveriges Television đã phát sóng phần hướng dẫn “kỹ thuật” giúp biến TV đen trắng thành màu chỉ bằng một chiếc tất nylon kéo căng trước màn hình.

Lập luận dựa trên các thuật ngữ vật lý phức tạp khiến nhiều người tin tưởng và làm theo. Tuy nhiên, kết quả duy nhất họ nhận được là một chiếc tất bị giãn và một bài học về sự cả tin trước những “giải thích khoa học” tưởng như hợp lý.

Năm 1878, tờ The New York Graphic (Mỹ) đăng tải bài viết gây chấn động về việc Thomas Edison chế tạo thành công cỗ máy biến đất, nước và không khí thành thực phẩm.

Bài báo mô tả chi tiết bữa ăn tại phòng thí nghiệm Menlo Park với những món ăn “chưa từng tồn tại”, mang lại cảm giác vừa kỳ ảo vừa thuyết phục.

Thực chất, toàn bộ câu chuyện chỉ là một giấc mơ của phóng viên - chi tiết được hé lộ ở dòng cuối.

Tuy nhiên, nhiều độc giả đã không đọc hết bài, dẫn đến việc thông tin bị lan truyền rộng rãi như sự thật. Trong bối cảnh Edison khi đó vừa gây tiếng vang lớn với các phát minh, công chúng càng dễ tin vào hình ảnh một “nhà khoa học có thể làm điều không tưởng”. Chính yếu tố uy tín cá nhân đã vô tình trở thành “chất xúc tác” cho trò đùa lan rộng.

Không chỉ dừng lại ở truyền thông, những màn dàn dựng ngoài đời thực cũng góp phần đưa Cá tháng Tư lên một tầm cao mới.

Sáng 1.4.1974, người dân tại Sitka (Alaska) hoảng hốt khi thấy khói đen bốc lên từ Mount Edgecumbe - ngọn núi lửa vốn đã ngừng hoạt động từ lâu.

Các cuộc gọi khẩn cấp được thực hiện, lực lượng cứu hộ nhanh chóng vào cuộc, thậm chí trực thăng được điều động để kiểm tra tình hình.

Tuy nhiên, khi tiếp cận miệng núi lửa, họ phát hiện “thảm họa” chỉ là một đống lốp xe đang cháy, kèm dòng chữ khổng lồ “April Fool” (Cá tháng Tư).

Tác giả của trò đùa - Oliver “Porky” Bickar - đã chuẩn bị suốt nhiều năm, chờ đúng thời điểm để thực hiện kế hoạch.

Nhìn từ những ví dụ trải dài qua nhiều thời kỳ, có thể thấy điểm chung của các trò đùa kinh điển không nằm ở mức độ phóng đại, mà ở cách chúng đánh trúng tâm lý người tiếp nhận. Khi thông tin được đặt trong bối cảnh hợp lý, đi kèm hình ảnh hoặc “chuyên gia” đáng tin cậy, ranh giới giữa thật và giả trở nên mong manh hơn bao giờ hết.