Nhà báo chiến sĩ Tây Nam Bộ: Rời cuộc chiến với bao vết thương

"Dịch truyền nước dừa" và những ca mổ ngoài giáo trình

Cho đến tận bây giờ, y khoa thế giới có lẽ cũng chưa từng có giáo trình nào ghi nhận những ca điều trị như ở chiến trường bưng biền năm xưa.

“Tôi được bộ phận y tế cắt khớp gối trong tình trạng '3 không': không thuốc tê, không dịch truyền và không có máu để tiếp” - nhà báo Nguyễn Đắc Hiền (Mười Long), thương binh 1/4 bồi hồi nhớ lại.

Tháng 4.1974, một trái nổ của địch (tên gọi chung các loại bẫy mìn hoặc thiết bị nổ tự tạo dùng để gây sát thương đối phương) đã phá nát bàn chân ông khi đang đi chiến dịch. Địch càn quét gắt gao, không thể rút về hậu cứ, quân y tiền phương đành lót tấm ni-long sát đất làm giường, rồi nhờ du kích chặt dừa tươi lấy nước làm dịch truyền giữ mạng cho ông.

Chờ đến đêm, khi giặc rút, ông được đưa về cơ sở thì bàn chân đã hoại tử, buộc phải tháo khớp gối ngay trong bóng tối. “Mỗi lần gắp một mảnh đạn là một lần đau thấu tận trời xanh. Còn lúc cưa xương tháo khớp thì không từ ngữ nào tả xiết” - ông chia sẻ.

Đau đớn tột cùng là vậy, nhưng khi tỉnh dậy thấy đồng đội đứng quanh, ông vẫn cười lạc quan: “Còn một chân thì tao đánh Mỹ kiểu một chân!”.

Sự kiên cường ấy như một thứ "gen đặc chủng" của người làm báo miền Tây. Cuối năm 1971, khi pháo địch bắn phá ác liệt vào cơ sở của Tiểu ban Thông tấn - Báo chí Tỉnh ủy Mỹ Tho tại xã Long Định, nhà báo Nguyễn Ngọc Châu (Hai Châu) bị thương nát cánh tay phải.

Được đưa vào trạm quân y điều trị, vì nóng lòng sợ không kịp ra số báo Xuân Ấp Bắc năm 1972, ông đã nằm trên giường bệnh đọc từng lời để anh em quân y chép lại thành bài báo nóng hổi. Một cách làm báo "có một không hai" bằng ý chí kiên cường.

Di chứng da cam và "mệnh lệnh" không được phép chết

Năm 1969, phóng viên ảnh Hoàng Dũng (Nguyễn Ngọc Thành) của Báo Cờ Giải Phóng (tiền thân Báo Đồng Tháp) bị trúng trái nổ tại vùng Láng Biển (Tháp Mười), mang thương tật 43%. Hay tin chồng bị thương, người vợ trẻ lặn lội vào chiến khu thăm nuôi.

Ngày hạnh ngộ ấy vô tình trở thành định mệnh khi địch trút xuống khu rừng trận mưa chất độc màu da cam mà họ không hề hay biết.

Hòa bình lập lại, nhưng cơn mưa chất độc màu da cam năm xưa vẫn âm ỉ công phá đến thế hệ thứ 2. Năm 1978, vợ ông sinh người con trai Nguyễn Ngọc Hiển với nhiều dấu hiệu không bình thường. Dù sắp bước vào tuổi 50 nhưng anh Hiển như đứa trẻ, không thể tự chủ sinh hoạt, thường xuyên đau ốm và phải phẫu thuật cắt bỏ một quả thận.

Sau khi được bác sĩ chẩn đoán mắc ung thư, ông Dũng lại thêm gánh nặng khi người vợ bị tai biến nằm liệt giường nhiều năm trước khi lìa cõi đời. Bao nhiêu tiền của dành dụm thay nhau ra đi... Cách đây vài tháng, khối u di căn lên mũi, ông Dũng vừa điều trị vừa nén đau đớn, gượng sức hoàn thành nghĩa vụ "gà trống nuôi con".

Hiện tổng lương hưu và hỗ trợ bệnh tật của ông và con trai được hơn 10 triệu đồng/tháng đủ xoay sở cuộc sống, nhưng khi được hỏi về tương lai, giọng ông lão U90 (sinh 1944) đượm buồn: “Điều lo lắng nhất không phải là bệnh tật mà là tương lai của con...”.

Nhìn người cựu chiến binh già ngồi bệt xuống nền gạch "chơi nhà chòi" với đứa con tóc đã điểm bạc nhưng tâm hồn mãi mãi là đứa trẻ lên ba, lòng tôi chợt đắng ngắt.

Có lẽ đây là lần đầu tiên chúng tôi hiểu hết sự nghiệt ngã của lời đúc kết đi ra từ cuộc chiến: “Có những người sức cùng lực tận, tưởng như có thể buông xuôi bất cứ lúc nào, nhưng họ không cho mình được phép....”.

Bởi nếu ông nằm xuống, người con tội nghiệp kia biết cậy nhờ vào ai? Bởi các anh, chị của anh Hiển cũng đầy khó khăn trong cuộc sống.

Những "thương binh" tự nguyện đứng ngoài danh sách

Ngoài những nhà báo thương binh vùng Tây Nam Bộ được hưởng chính sách, còn nhiều người mang trên mình những "vết thương không tên". Họ có vết xước, có mảnh đạn trong người nhưng chưa một lần gõ cửa cơ quan chức năng để xin một tấm thẻ thương binh. Lý do, như nhà báo Trương Thanh Nhã tâm sự: "Lúc mới hòa bình, đất nước còn nghèo và ngổn ngang quá. Trong khi đó, nhiều anh em thương bệnh binh khác mất mát lớn hơn, cần hỗ trợ, nên chúng tôi chọn im lặng như một cách chia sẻ gánh nặng với Đảng và Nhà nước”.

Với sự hy sinh cao cả đó, nhà báo Ngô Hoàng Vân (nguyên phóng viên báo Chiến Thắng) đã giấu nhẹm vết thương từng khiến ông nằm viện nhiều tháng trời. Thậm chí, nhiều người còn từ chối phẫu thuật lấy mảnh đạn ra khỏi cơ thể chỉ vì muốn giữ lại... kỷ niệm chiến trường, như câu chuyện của nhà báo Nguyễn Thanh Hà (nguyên Giám đốc Đài PT-TH Kiên Giang).

Điển hình hơn cả là câu chuyện của bà Hồ Thị Hoa - nhân viên Nhà in Ban Tuyên huấn tỉnh Rạch Giá. Trận bom na-pan năm 1961 của địch ném xuống vùng Công Sự (An Minh) đã thiêu cháy toàn bộ phần lưng, lấy đi một bên tai và làm biến dạng khuôn mặt cô gái trẻ ngày ấy.

Vậy mà ngày thống nhất, bà cứ lặng thinh làm lụng, không chịu đi làm chế độ: “Mình đi làm cách mạng, đến cái mạng còn không tiếc thì tính toán chi mấy thứ thương tật này”. Mãi sau này, ông Hai Huỳnh (Lê Minh Huệ) - thủ trưởng cũ trong kháng chiến - phát hiện ra, ông "rầy la" một trận lôi đình, bà mới chịu đi làm hồ sơ nhận chế độ thương binh.